بررسی تطبیقی جایگاه استراتژیک دریای مازندران در معادلات جنگ جهانی دوم و ائتلاف ایران و روسیه پس از انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشیار بخش تاریخ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران، استاد راهنما و نویسنده مسئول،

چکیده

مقاله‌ حاضر به بررسی جایگاه استراتژیک دریای مازندران و تاثیر آن بر روابط بین ایران و روسیه از خلال دو دوره‌ی تاریخی مهم می‌پردازد: 1) جنگ جهانی دوم تا پیروزی انقلاب اسلامی؛ 2) از انقلاب اسلامی تا به امروز. سئوال اصلی مقاله بدین قرار است: جایگاه دریای مازندران و به ویژه موقعیت استراتژیک و ژئوپلیتیک آن چرا و چگونه در شکل‌گیری روابط بین ایران و روسیه سهم عمده‌ای ایفا کرده است؟ فرضیه‌ای که بر این مبنا می‌توان مطرح کرد: علاوه بر اشتراک منافع عینی در حوزه‌ پیرامونیِ دریای مازندران مانند منابع نفت و گاز و حفظ امنیت و استحکام روابط با سه کشور دیگر حوزه‌ خزر، مولفه‌های ایدئولوژیک و از جمله به چالش کشیدن قدرت و هژمونی آمریکا در شکل‌گیری روابط مزبور پس از انقلاب اسلامی ایران، اهمیت خاصی می‌یابد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که همیشه یک تعریف متصلب از حوزه‌ پیرامونیِ دریای مازندران و شکل‌گیری منافع بر اساس همان تعریف وجود نداشته است؛ بالعکس، روابط پر فراز و نشیب ایران و روسیه، به ویژه در حوزه‌ خزر، بر مبنای درک همجواری استراتژیک از یک سو و بازتعریف منافع مزبور از سوی دیگر همراه بوده است. روش تحقیقی در این مقاله، جمع‌آوری منابع و اسناد به شیوه‌ کتابخانه‌ای و تجزیه و تحلیل داده‌هاست.

کلیدواژه‌ها