رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

بررسی نسبت فرهنگِ سنتی با تجدد در دیدگاه علی شریعتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه ازاد اسلامی، تهران، ایران(نویسنده مسئول)
3 گروه علوم سیاسی-اندیشه سیاسی و مسائل ایران، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
ایران معاصر در شرایط خاص و پیچیده‌ای به سر می‌برد که در آن هم ذخایر سنت و هم مفاهیم مدرن بواسطه تحولات اجتماعی مختلف به چالشی فراگیر کشیده شده‌اند که بعضاً بازخوانی و بازاندیشی در این مجموعه آگاهی‌ها را اجتناب ناپذیر می‌سازد. از همین رو پرسش اصلی این مقاله این گونه طرح شده که فرهنگ سنتی با تجدد در دیدگاه شریعتی چه نسبتی با یکدیگر دارند. فرضیه مقاله بر آن بوده که قطبی‌سازی مطلق سنت و مدرنیته یک برساخته جعلی و وارداتی است، و می‌توان به حالتهای بدیلی همچون مدرنیته بازاندیشانه نیز توجه داشت که با نقد مدرنیته خواهان بازسازی روابط این دو است. یافته‌های پژوهش نشان داده که شریعتی با آگاهی نسبی از ظرفیت ذخایرِ سنت از یک سو، و نیروی خلاقه‌ای که مفاهیم مدرن فراهم می‌کرد، و در عین حال، با علم و اشراف به ضعفها و معایب مدرنیته، به دنبال نوعی از بازسازی رابطه سنت و تجدد بود، که می‌تواند هم متناظر با مدرنیته بازاندیشانه باشد و هم این که الگوی نظری خوبی برای کاربست مجدد آن در شرایط بحرانی فعلی فراهم کند. رویکرد مقاله توصیفی-تحلیلی و روش جمع‌آوری داده‌ها کتابخانه‌ای بوده است.
کلیدواژه‌ها

آبراهامیان، یرواند (1386). ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمدگل محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نشرنی
احمدی، بابک (1389)، مدرنیته و اندیشه انتقادی، تهران، مرکز
افروغ، عماد (1389). ضرورت بازخوانی، گونه شناسی وبسط پرسشها و پاسخهای شریعتی، نسیم بیداری، سال اول، شماره 7
احمدی، حمید (1380). شریعتی در جهان، تهران، نشر انتشار
بخشایش اردستانی، احمد(1390). سیرتاریخی اندیشه‌های سیاسی در غرب، تهران، انتشارات آوای نور
بشیریه، حسین (1383). جامعه شناسی سیاسی، تهران، نشرنی
بک، اولریش (1402)، مدرنیته بازاندیشانه، ترجمه صادقی‌زاده، تهران، ثالث
پدرام، مسعود (1375)، نظریه انتقادی،  ایران فردا. سال پنجم، شماره 29. دی ماه 1375
پدرام، مسعود (1382)، روشنفکران دینی ومدرنیته در ایران پس از انقلاب، تهران، گام‌نو
ترنر، استفان (1398)، وبر: راهنمای کمبریج، ترجمه احمدیان، تهران، علمی‌وفرهنگی
جهانبگلو، رامین (1381). موج چهارم، ترجمه گودرزی، تهران، نی
خواجه سروی، غلامرضا  و اسدی، علیرضا (1387). فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی. سال چهارم، شماره 15، زمستان 1387
خسروپناه، عبدالحسین(1389). درد دین شریعتی، فلسفه اجتماعی داشت، نسیم بیداری، سال اول، شماره 7
سیدامامی، کاووس (1381). تقریرات درس جامعه شناسی. تهران، دانشگاه امام صادق
شریعتی، علی (1356). خودسازی انقلابی، تهران، نشر الهام
شریعتی، علی (1350). تشیع علوی و تشیع صفوی. تهران، نشر الهام
شریعتی،علی (1386). شهادت، پس از شهادت، تهران، نشر الهام
ـشریعتی، علی (1357). بازگشت به خویش، تهران، نشر الهام
شریعتی، علی (1360). اسلام شناسی 1. تهران، نشر الهام
شریعتی، علی (1361)، حسین وارث آدم، تهران، نشر الهام
شریعتی، علی (1384)، ما و اقبال، تهران، نشر الهام
عثمانی، محمد (1389)، ما وشریعتی، ماهنامه سیاسی، فرهنگی نسیم بیداری، سال اول، شماره 7
عشقی، لیلی (1379). زمانی غیر زمانها، امام، شیعه و ایران، ترجمه احمد نقیب زاده، تهران،  مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
عنایت، حمید (1389). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: خوارزمی
فیرحی، داود (1400)، دولت مدرن و بحران قانون، تهران، نشرنی
گیدنز، آنتونی (1384)، پیامدهای مدرنیت، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، مرکز
کدی، نیکی (1377). ریشه‌های انقلاب ایران، ترجمه دکترعبدالکریم گواهی. تهران: قلم.
لامعی، شبانعلی (1386). دکترشریعتی در آیینه خاطرات تهران، رامند
محمودی، سیدعلی (1389). بازخوانی تحلیلی- انتقادی متن «از کجا آغاز کنیم؟»، نسیم بیداری،سال اول، شماره 7
مظفر، محمدجواد (1378). اولین رئیس جمهور، تهران، انتشارات کویر
نواح، عبدالرضا (1379) مکتب جامعه شناسانه شریعتی و قرابتهای آن با مکتب انتقادی، مجموعه مقالات به کوشش جواد میزبان. مشهد، دانشگاه فردوسی.
وبر، ماکس (1384)، اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، ترجمه رشیدیان و منوچهری، تهران، علمی‌وفرهنگی