رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

بررسی جایگاه متن اجتماعی در شکل‏گیری اندیشه ملاصدرا و آیت ‏الله طالقانی درباره زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مفید، قم، ایران
2 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مفید، قم، ایران (نویسنده مسئول)
چکیده
موضوع پژوهش حاضر بررسی نقش بسترهای اجتماعی تاثیرگذار بر نظریات دو اندیشمند اسلامی مهم یکی ملاصدرا ودوم آیت‏الله طالقانی پیرامون زنان می‏باشد. ملاصدرا که در  عصر صفویه زیسته است، حکمت متعالیه را که مزیّن به شواهد شرع و بصائر عقل بوده و از اهمیت ویژه­ای در میان سایر نظام­های فلسفی برخوردار می‏باشد، بسط داده است؛ طالقانی که شاهد بسیاری از تحولات ایران معاصر از جمله تشکیل دولت-ملت در آغاز قرن بیستم و پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 است، تغییرات بنیادین سیاسی و اجتماعی را که بدون شک در وضعیت زنان تاثیرات بی‏بدیلی ایجاد نموده‏اند، را به چشم دیده است. سوال این پژوهش این است که چگونه بسترهای اجتماعی متفاوت برخاسته از شرایط زمانه، اندیشه دو متفکر  را در این مقوله شکل داده‏اند؟ نتیجه پژوهش ضمن تایید رابطه علی  و معلولی بین دو مولفه مذکور، یعنی بازتاب شرایط اجتماعی در شکل‏گیری اندیشه هر دو متفکر، بر این مسئله صحه می‏گذارد که اصولا مفاهیم جنسیتی و تلاش برای شناسایی حقوق برابر اجتماعی و سیاسی برای زنان، حاصل تحولات بسیار متاخر در دوران مدرن است. به همین دلیل است که این مقولات با دقت و توضیح ویژه‏ای در افکار طالقانی منعکس شده‏اند، در حالی که در نزد صدرا، مقوله زنان بدون اینکه به طور مستقل به آن پرداخته شود، از حیث فلسفه نظری و متصل به مباحث ماهوی و طبیعی انسان در بعد کلی آن مطرح شده است. این مقاله با جمع‏آوری منابع کتابخانه‏ای به شیوه توصیفی و تحلیلی به ارائه داده ها و تجزیه و تحلیل آنها پرداخته است.
کلیدواژه‌ها

 
1.منابع فارسی
اولئاریوس، آدام (1363)، سفرنامه آدام اولئاریوس، مترجم: احمد بهپور، تهران: نشر ابتکار. 
تاورنیه، ژان باتیست (1336)، سفرنامه تاورنیه، مترجم: ابوتراب نوری (منظم­الدوله) و تصحیح: حمید شیرانی، اصفهان: انتشارات تأیید اصفهان.
جملی‌ کارری‌،جووانی‌ فرانچسکو(1348)، سفرنامه کارری، مترجم: عباس نخجوانی، عبدالعلی کارنگ، تبریز: اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی.
دلاواله، پیترو(1384)، سفرنامه پیترو دلاواله (قسمت مربوط به ایران)، مترجم: شعاع­الدین شفا، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
سیلوا ای فیگوئروا، دن گارسیا (1363)، سفرنامه دن‌گارسیا دسیلوا فیگوئروا : سفیر اسپانیا در دربار شاه عباس اول، مترجم: غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو.
شاردن، ژان(1372)، سفرنامه ژان شاردن، مترجم: اقبال یغمایی. تهران: نشر توس.
شجریان، مهدی؛ واعظی، احمد(1398)، «جایگاه انسانی زن ار منظر ملاصدرا»، پژوهش‏های عقلی نوین، شماره 8،  صص 93-115.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1302 ق)، مجموعة الرسائل التسعة، قم: مکتبة المصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366)، تفسیر قرآن کریم، قم: نشر بیدار.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1378)،  المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1360)، أسرار الآیات و أنوار البینات، مقدمه و تصحیح: محمد خواجوی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1363). مفاتیح الغیب، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
صدرالدین شیرازى‏، محمد بن ابراهیم (1420 ق)،  مجموعه رسائل فلسفى صدر المتألهین، تهران: انتشارات حکمت‏.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1981 م)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، با حاشیه علامه طباطبایی (ره)، بیروت، دارإحیاءالتراث العربی.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم. (1417ق‏)،  الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی‏، چاپ اول.
طالقانی، سید محمود (1357)، آیه حجاب، نشر ناس.
فلسفی، نصرالله (1371)، زندگانی شاه عباس اول، تهران: انتشارات علمی.
لاکهارت، لارنس (1368)،  انقراض سلسله صفویه و ایام استیلای افاغنه در ایران، مترجم: مصطفی قلی عماد، تهران: مروارید.
موسوی بایگی، سید زهره؛ موسوی، سید محمد؛ ایزانلو، هادی (1401)، « ارزیابی نگاه حداقلی به زن در عبارات ملاصدرا »، فصلنامه عملی-پژوهشی آینه معرفت، شماره 2، صص 151-174.
ناهید، عبدالحسین (1360)، زنان ایران در جنبش مشروطه، نشر احیا.
نشست «طالقانی و زن در ایران امروز »، کانون توحید، 17 شهریور، 1402. 
وطن‏خواه، غلامرضا؛ شیپری، مریم؛ توکلی، آفرین (1385)، زن ایرانی در نشریات مشروطه، تهران: موسسه توسعه و تحقیقات انسانی.
.
Arendt, Hannah (1958), The Origins of Totalitarianism, New York, Harcourt.
.