رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

جایگاه ارتش در تأمین امنیت ملی ایران در دهة اول انقلاب اسلامی (1367-1357)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز،دانشکده حقوق و علوم سیاسی گروه روابط بین الملل
2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد بناب ، علوم انسانی گروه حقوق و روابط بین الملل(نویسنده مسئول)
3 دانشگاه ازاد اسلامی واحد تبریز، حقوق و الهیات و علوم سیاسی، روابط بین الملل
4 دانشگاه آزاد اسلامی واحد بناب – علوم انسانی – حقوق و روابط بین الملل
چکیده
هدف از نوشتار، آگاهی از جایگاه و نقش ارتش در تأمین امنیت ملی کشور طی دهة اول پرآشوب انقلاب اسلامی است. پس از پیروزی انقلاب، نوعی بی­اعتمادی عمیق نسبت به ارتش وجود داشت که به پاکسازی گسترده آن انجامید. بر این اساس،  سئوال پژوهش این است که ارتش ج. ا. ایران چه نقشی در تأمین امنیت ملی کشور طی دهة اول انقلاب اسلامی و در چارچوب استراتژی­های مختلف امنیتی برعهده داشت؟ در پاسخ به این پرسش، فرضیه پژوهشی می گوید ارتش جمهوری اسلامی ایران به­رغم آسیب­ها و تنگناهای جدّی ناشی از پاکسازی­ها و تصویه­های انقلابی، به دلیل وظایف ذاتی خود در تأمین امنیت کشور و آموزش و توان لجستیک بالای آن نقش تأثیرگذار و ماندگاری در تأمین امنیت ملی دهة اول انقلاب برعهده داشت. با الهام از امکانات نظری واقع­گرایی و داده­ها پژوهشی، یافته­های پژوهش حاضر حاکی از آن است که ارتش جمهوری اسلامی ضمن جلب اعتماد نیروهای انقلاب، با اتخاذ راهبردهای تدافعی- تهاجمی نظامی نقشی بی­بدیل در تأمین امنیت ملی کشور در دهه اول انقلاب داشت. این تحقیق از نوع توصیفی است که داده­های آن به روش اسنادی و کتابخانه­ای گردآوری شده است.
کلیدواژه‌ها

  • ارگانسکی، ای اف. (1355) سیاست جهانی. برگردان حسین فرهودی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

    ازغندی، علیرضا. (1392) ارتش و سیاست. تهران: قومس.

    امام خمینی، روح­الله. (1362) در جستجوی راه از کلام امام، دفتر هجدهم: ارتش. تهران: نشر امیرکبیر.

    امام خمینی، روح­الله. (1378) صحیفة نور: مجموعه آثار امام خمینی (بیانات، پیام­ها، مصاحبه­ها، احکام، اجازات شرعی و نامه­ها). تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی. 22 جلدی.

    بوزان، باری. (1378) مردم، دولت­ها و هراس، برگردان گروه مترجمین، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.

    بوفر، آندره. (1366) مقدمه­ای بر استراتژی. برگردان مسعود کشاورز. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی وزارت امور خارجه.

    پارسادوست، منوچهر. (1385) ما و عراق از گذشته دور تا امروز: تجاوز عراق، پیامدها، پایان جنگ و رویدادهای پس از آن. تهران: شرکت سهامی انتشار.

    تاجیک، محمدرضا. (1377، شهریور) «انتظام در پراکندگی: بحثی در امنیت ملی ایران،» فصلنامه مطالعات راهبردی. 1، 2: 128-117.

    تریف، تری و دیگران. (1383) «روابط بین­الملل و مطالعات امنیت ملی،» در «ترجمه و تدوین) اصغر افتخاری، مراحل بنیادین اندیشه در مطالعات امنیت، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.

    جعفری، محمد. (1395) تهدیدات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر راهبرد اندیشه.

    جعفری، محمد. (1398) اطلس نبردهای ماندگار. تهران: مرکز پژوهش­های دفاع مقدس.

    جوادی­پور، محمد. (1372) نقش ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس،6 جلد. تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش.

    حسینی، سید یعقوب و محمد جوادی­پور. (1395) ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت­سال دفاع مقدس، جلد سوم (اشغال خرمشهر و شکستن حصر آبادان). تهران:  سازمان عقیدتی سیاسی ارتش.

    خلیلی، رضا. (1387) «تبیین تحول امنیتی حمهوری اسلامی ایران؛ در جستجوی چارچوبی تحلیلی،» فصلنامة مطالعات راهبردی، 11، 2: 411-378.

    حسینیا، احمد. (1395) ناگفته­های سرلشکر فلاحی در روزهای سرنوشت­ساز. تهران: سازمان حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدس.

    داوری، امین و دیگران. (1400، زمستان) «بررسی نقش ارتش ج.ا. ایران در نخستین سال جنگ در مقابله و تثبیت تجاوز ارتش بعث عراق (جبهة جنوب)،» فصلنامة علوم و فنون نظامی. 17، 58: 183-163.

    دهشیری، محمدرضا. (1380) «چرخة آرمان­گرایی و واقع­گرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران،» فصلنامة سیاست­خارجی. 15 (2): 397-369.

    دهقانی­فیروزآبادی، جلال­الدین. (1389) سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: سمت.

    رنجبر، مقصود. (1379) «گفتمان­های امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران،» فصلنامة علوم سیاسی. 9: 91-64.

    سنجابی، علیرضا. (1375) استراتژی و قدرت­های نظامی. تهران: پاژنگ.

    شاهین­راد، فرض­الله. (1382) شجاعان نبرد: قرارگاه نصر2 در عملیات فتح­المبین. تهران: عرشان.

    علایی، حسین. (1400، تابستان) «بررسی و ارزیابی راهبردهای دفاعی و نظامی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی،» فصلنامة علمی مطالعات دفاع مقدس. 7، 2 (26): 73-49.

    علینقی، امیرحسین. (1381، تابستان) «جایگاه امنیت در استراتژی ملی،» فصلنامة مطالعات راهبردی. 5، 2 (16): 335-319.

    غفوری، محمد. (1381) آسیب­شناسی استراتژی­­های امنیتی. تهران: فارابی.

    فوزی­تویسرکانی، یحیی. (1392) تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران. چاپ سوم. تهران: چاپ و نشر عروج. 2 جلدی.

    قانون اساسی جمهوری اسلامی. (1361) متن قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: مؤسسه انجام کتاب.

    کالینز، جان ام. (1373) استراتژی بزرگ؛ اصول و رویه­ها. برگردان کورش بایندر. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی وزارت امورخارجه.

    کلانتری، فتح­الله و عبدالعلی پورشاسب. (1401، بهار) «راهبردهای تحقق فرماندهی و کنترل آجا در عملیات مشترک،» فصلنامة علمی مطالعات دفاع مقدس. 8، 1 (29): 250-221.

    لاریجانی، محمدجواد. (1369) مقولاتی در استراتژی ملی. تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.

    لطفیان، سعیده. (1380) ارتش و انقلاب اسلامی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

    محمدی، منوچهر. (1370) تحلیلی بر انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات امیرکبیر.

    مشیرزاده، حمیرا. (1384) تحول در نظریه­های روابط بین­الملل. تهران: انتشارات سمت.

    مظاهری، محمدمهدی و اعظم ملایی. (1392، زمستان) «دولت، هویت و سیاست خارجی در ایران معاصر (1390-1304)،» فصلنامة پژوهش­های راهبردی سیاست. 2، 7 (37): 146-125.

    مورگنتا، هانس جی. (1374) سیاست میان ملت­ها. برگردان حمیرا مشیرزاده. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی وزارت امورخارجه.

    ولی­پور زرومی، سید حسین. (1377) «گفتمان­های امنیت­ملی در جمهوری اسلامی ایران،« فصلنامة مطالعات راهبردی. 1، 2: 81-63.

    ولی­پور زرومی، سید حسین. (1383) گفتمان­های امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر پژوهشکده مطالعات راهبردی.

    هابز، توماس. (1389) لویاتان، برگردان حسین بشیریه. تهران: نشر نی.

    هایزر، رابرت. (1365) مأموریت مخفی در تهران. برگردان ع. رشیدی. تهران: نشر اطلاعات.

    هیرو، دیلیپ. (1390) طولانی­ترین جنگ: رویارویی نظامی ایران و عراق. برگردان علیرضا فرشچی، رضا فریدزاه و سعید کافی. تهران: مرز و بوم.

    Berkowitz, Morton and P.C.Bock. (1992) "National Security", in: Encyclopedia of Government and Politics, London: Routledge. 777-759.

    Keohane, Robert & Joseph Nye. (1977) Power and Interdependence: World Politics in Transition. Boston: Brown Company.

    Walt, Stephen M. (1987) The Origins of Alliance, London: Cornell University press.

    •