رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

فسادستیزی و مانع‌زدایی از تولید و اقتصاد در فرهنگ اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی ،دانشگاه آزاد اسلامی،کرمان،ایران
2 استادیار گروه حقوق،واحدکرمان،دانشگاه ازاد اسلامی،کرمان،ایران(نویسنده مسئول)
چکیده
در ادبیات توسعه، فساد را به عنوان یکی از موانع رشد و توسعه­ی اقتصادی می­شناسند که می­تواند بنیان­های اخلاقی، اجتماعی و ارزشی و سرمایه اجتماعی یک جامعه را تخریب نماید. به همین دلیل است که همواره یکی از آموزه­های مهم ادیان الهی به ویژه اسلام و مذاهب پیرو آن تأکید خاصی بر مبارزه با فساد اقتصادی در همه­ی ابعاد آن دارد. مقاله حاضر با هدف بررسی آموزه­ها و راهکارهای برآمده از فرهنگ اسلامی در مبارزه با فساد اقتصادی به مثابه یک مانع و محدودیت مهم در دستیابی به رشد و توسعه اقتصادی، تلاش داشته است تا به این سئوال پاسخ گوید که فرهنگ اسلام چه برنامه و دستورالعمل­هایی برای مبارزه و کنترل بیشتر بر فساد دارد؟ مقاله حاضر با مفروض داشتن این گزاره فرهنگ اسلام برای مقابله با فساد و کنترل آن دستورالعمل­های موثری دارد به این نتیجه رسیده است که در قرآن و احادیث معصومین، نکات قابل تأملی وجود دارد که قابل کاربرد و کاربست برای رفع فساد و متعاقباً رونق یک اقتصاد سالم و کارآمد است که از میان آنها می‌توان به اصل حاکمیت قانون، رسانه‌ای­کردن و سوت‌زنی، برابری در مقابل قانون و حذف مستثنیات، ترویج اخلاق، اصل شفافیت و ارتقای سازوکارهای نظارتی و کنترلی اشاره کرد. تحقیق حاضر از به جهت روشی از جمله تحقیقات کیفی محسوب شده و توصیفی-تحلیلی است و شیوه جمع آوری داده‌ها کتابخانه‌ای و اسنادی بوده است.
کلیدواژه‌ها

  •                 قرآن کریم

    -               نهج البلاغه

    -               احمدی، اکبر (1395). « مؤلفه های اقتصاد مقاومتی در قرآن و روایات تفسیری»،  فصلنامه علوم و معارف قرآنی و حدیث، 2(7)، صص 124-103.

    -               پورعزت، علی اصغر (1390)، اداره سالم به روایت نهج البلاغه، فصلنامه پژوهشهای نهج البلاغه  تابستان 1390 - شماره 31 صفحات از 69 تا 9

    -               توکلی، محمد جواد (1394)،  اخلاق و اقتصاد اسلامی، قم، انتشارات دانش و اندیشه معاصر

    -               حاجیان حسین آبادی, رضا. (1398). «روش‌های مبارزه با فساد اقتصادی در حکومت علوی». فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های نهج البلاغه, 18(2), 101-124.

    -               حسینی نسب, سید مرتضی؛ قیوم زاده, محمود؛ گلخندان, سمیرا. (1402). «بررسی فقهی حقوقی منع اخلال در نظم و امنیت اقتصادی و مالی در پرتو مذاق شریعت و آیات قرآن». پژوهش های بازاریابی اسلامی, 1(4), 1-13.

    -               خامنه‌ای، سیدعلی، مجموعه بیانات و سخنرانیها، در سایت شخصی (https://farsi.khamenei.ir/)

    -               خدیوی رفوگر, سعید,؛ هادوی نیا, علی اصغر. (1396). «مفهوم‎سازی و سنجش فساد اقتصادی از دیدگاه اسلام با رویکرد نهادگرایی». اقتصاد اسلامی, 17(66), 47-75.

    -               داودی، حمیدرضا، بخشایش، احمد، و عربیان، اصغر. (1399). نقش و جایگاه مجلس شورای اسلامی در حکمرانی خوب. فصلنامه مطالعات سیاسی، 12(48)، 43-59.

    -               دلیری،حسن (1401).«آیا سرمایه اجتماعی بر فساد اقتصادی موثر است؟»،فصلنامه مطالعات اقتصاد بخش عمومی، 1(2)،صص 216-199.

    -               رحیمی، حمید؛ نیاورانی، صابر؛ جلالی، محمد؛ یاوری، اسدالله (1399)، شاخصه های شفافیت و مبارزه با فساد و تأثیر سنجه ها و موازین بین المللی، فصلنامه پژوهشهای اخلاقی، شماره 42 دوره 11 زمستان 1399، 262-287

    -               رزاآکرمن، سوزان (1396). فساد و دولت: علتها، پیامدها و اصلاح، مترجم: منوچهر صبوری، چاپ سوم، تهران : نشر شیرازه

    -               شجاعی، صدیقه بیگم، آهنگران، محمدرسول، و روحانی مقدم، محمد. (1398). جایگاه تشهیر رسانه ای در مبارزه با مفاسد اقتصادی. رهیافت انقلاب اسلامی، 13(49)، 133-150.

    -               صادقی جقه، سعید. (1397). شفافیت، نظارت و کارآمدی. فصلنامه مطالعات راهبردی، 21(82)، 7-34.

    -               صادقی شاهدانی, مهدی؛رزم آهنگ, مهدی. (1396). «واکاوی پدیده فساد اقتصادی از منظر فرهنگ اسلامی در چارچوب مدل هافستد». فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی, 6(20)،صص 107-85.

    -               طبری، محمد بن جریر (1362)، تاریخ طبری (تاریخ رسل و الملوک)، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، انتشارات اساطیر

    -               عبدالله‌زاده رحمت‌الله، عبدالهی مصعب، غفورزاده حسین، عبدالهی زهرا. نقش آموزه‌های قرآنی و روایی در کاهش فساد اقتصادی. نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی. ۱۳۹۶; ۶ (۲۱) :۶۵-۹۰

    -               کلاس، برایان (1402)، قدرت و فساد، ترجمه امیرحسین مهدی زاده، تهران، نشر همان

    -               کونتر،هرولد؛ ویهریخ،هاینتس؛ اودانل،سیریل (1388). اصول مدیریت (2 جلدی)، مترجم: محمدعلی طوسی، تهران : موسسه عالی آموزش و پژوهش، مدیریت و برنامه‌ریزی

    -               گلاوور، جاناتان (1394)، انسانیت: تاریخ اخلاقی قرن بیستم، ترجمه افشین خاکباز، تهران، انتشارات آگه

    -               محسنی، فرید (1392) پیشگیری از فساد اداری با تأکید بر فناوری اطلاعات، فصلنامه دیدگاه های حقوق قضایی، بهار 1392 - شماره 61، از 139 تا 174

    -               مداح، مسعود؛ حسینی خامنه‌ای، سید حامد حسین؛ ردایی، حسین (1400)،  بررسی فقهی و حقوقی افشاگری مفاسد کارگزاران در حکومت اسلامی، دوفصلنامه علمی «پژوهشنامه فقه میان رشتهای اجتماعی»، سال یازدهم، شماره اول (پیاپی 21 ،(پاییز و زمستان 1401 ،صص. 227 -252

    --             هاشمی شاهرودی، محمود (1382)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام (جلد پنجم)، قم ، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (علیهم السلام)

     

    • Marquette, H., and C. Peiffer. (2015). “Corruption and Collective Action”. Developmental Leadership Programme Research Paper. University of
    • Manzetti, L., and C.J. Wilson. (2007). “Why Do Corrupt Governments Maintain Public Support?” Comparative Political Studies, 40(8): 949-970.
    • Hall, P.A., and R.C.R. Taylor. (1996). “Political Science and the Three New Institutionalisms”. Political Studies, 44(5): 936-957.
    • Elster, J. (1989). Nuts and Bolts for the Social Sciences. Cambridge University
    • Persson, A., B. Rothstein, and J. Teorell. (2013). “Why Anticorruption Reforms Fail – Systemic Corruption as a Collective Action Problem”. Governance, 26(3): 449-471.
    • Klitgaard, R. (1998). “International Cooperation Against Corruption”. Finance & Development, 35(1): 3-6.
    • Svensson, J. (2005). “Eight Questions About Corruption”. Journal of Economic Perspectives, 19(3): 19-42.
    • Kolstad, I., and T. Søreide. (2009). “Corruption in natural resource management: Implications for policy makers”. Resources Policy. Vol. 34. No. 4.
    • Berninghaus, S.K., et al. (2013). “Risk Attitude, Beliefs, and Information in a
      Corruption Game – An Experimental Analysis”. Journal of Economic
      Psychology
      , 34: 46-60
    • Dong, B., U. Dulleck, and B. Torgler (2012). “Conditional Corruption”. Journal of Economic Psychology, 33: 609-627.