رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

الزامات حقوق شهروندی در دهه چهارم انقلاب اسلامی در پرتو نقش عرف با تأکید بر آراء امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار عضو هیات علمی گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور تهران،ایران
چکیده
حقوق شهروندی به عنوان موضوعی در حال تغییر، همواره نیازمند طرح مصادیق آنان و همسویی با خواسته­های مردم و گروه­های اجتماعی برای بهبود وضعیت زندگی در ابعاد سیاسی، اقتصادی-اجتماعی و فرهنگی است. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی الزامات حقوق شهروندی در دهه چهارم انقلاب اسلامی با تأکید بر نقش عرف در آراء امام خمینی است. بدین معنا که بر مبنای «خیر عمومی» الزامات حقوق شهروندی در دهه چهارم انقلاب اسلامی از منظر عرف شامل چه مواردی است؟ پژوهش حاضر این فرضیه را مطرح کرده که حقوق شهروندی برای دهه چهارم انقلاب اسلامی از منظر خیر عمومی، شامل حقوق اقتصادی، اجتماعی و حقوق مدنی و سیاسی است که مصادیق و اصول آن در آراء امام خمینی (ره) مطرح شده و برحسب تغییرات، نقشه راهی برای دهه چهارم انقلاب اسلامی است. ابعاد حقوق اجتماعی، شامل حق بر عدالت، سلامت، حمایت از زنان و کارگران است؛ حقوق اقتصادی نیز علاوه بر عدالت اقتصادی، مبارزه با تبعیض و نابرابری و فساد را مطرح می­کند و حقوق سیاسی-مدنی نیز پشتوانه انتقاد از مدیران جامعه، حق اظهارنظر و حاکمیت قانون را در بر می­گیرد. مصادیق حقوق شهروندی پوشش دهنده خیر عمومی در جامعه اسلامی بوده و می توانند به عنوان الزامات حقوق شهروندی در پرتو تغییرات زمانه و عرف در نظر گرفته شوند. در مقاله حاضر از روش توصیفی و تحلیلی و ابزار کتابخانه­ای استفاده شده است. چارچوب نظری مقاله نیز همسو با موضوع بحث حاضر، خیر عمومی است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
افشار احمدی، ایرج، روحانی مقدم، محمدصادق، آقایی بجستانی، مریم (1397)، حقوق فردی شهروندی در جمهوری اسلامی ایران با رویکرد فقهی امام خمینی (ره)، مجله اخلاق زیستی، ویژه نامه حقوق شهروندی، صص 29-17.
انصاری، منصور، نظری، محمدعلی (1394)، مبانی و اصول حقوق شهروندی در اندیشه امام خمینی (س) و تفاوت­های آن با حقوق شهروندی در غرب، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 4، صص 27-1.
آبادی­زاده، فریبا، آل­بویه، علی، امیرپور، حیدر (1401)، بررسی تطبیقی مفهوم آزادی در اندیشه امام خمینی و آیزایا برلین با تأکید بر اصاله البرائه، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال شانزدهم، شماره 61، صص 62-45.
بشیریه، حسین (1386)، عقل در سیاست، سی­وپنج گفتار در فلسفه­سیاسی، جامعه­شناسی و توسعه­سیاسی، تهران: نشر نگاه­معاصر.
پیروزی، عبدالله، الله­کرم، عبدالحسین، بخشایشی­اردستانی، احمد، امینی، علی­اکبر(1400)، مطالعه تطبیقی مفهوم خیر عمومی در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) و آیت­الله نائینی،فصلنامه توسعه­اجتماعی، دوره16، شماره اول،صص24-1.
جوادی آملی، عبدالله (1384)، آزادی بیان، مجله پاسدار اسلام، شماره 283.
جوزانی نیکو بخشایشی ، احمد.(1396). مطالعه تطبیقی میزان تحقق اندیشه امام خمینی (ره) با رویکرد عدالت اقتصادی در دولت­های پس از انقلاب(1392-1368). فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، دوره7، شماره دوم،صص 79-57.
دارستانی فراهانی، سعید، توانایی، محمدحسین، اکبری دستک، فیض­الله (1398)، نسبت سنجی مفهوم علم در امام مبین و نظریه ولایت فقیه امام خمینی (ره)، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال 17،شماره 62، صص126-107. 
درخشه، جلال؛ فخاری، مرتضی.(1395). گستره مفهوم عدالت در اندیشه امام خمینی، فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، دوره ششم، شماره 18، صص 18-1.
درخشه، حسین، درخشه، جلال (1400)، تحلیل مفهومی خیر عمومی و برساخت آن در اندیشه سیاسی یورگن هابرماس، فصلنامه سیاست، دوره51، شماره اول، صص 179-153.
راولز،جان (1385)، عدالت به مثابه انصاف: یک بازگویی، ترجمه: عرفان ثابتی، چاپ دوم: تهران: ققنوس.
رمضانی­پور، حسین، اسماعیلی، محسن (1399)، جایگاه حقوق شهروندی در سبک سیاسی امام خمینی (ره) و آیت­الله خامنه­ای با تمرکز بر سه مؤلفه حق آزادی بیان و عقیده، حق مشارکت در تعیین سرنوشت و حق تحزب و تشکل، فصلنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، سال سوم، شماره چهارم، صص 30-1.
کوچک زاده ، فرهاد.(1398).دین و نگاه دینی امام خمینی(ره) به عنوان رهبر جامعه اسلامی از مقوله فساد، نشریه بصیرت: صص 33-16.
گای، ماری (1391)، شهروندی در تاریخ اندیشه غرب، ترجمه عباس باقری، تهران: نشر فرزان روز.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388)، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، تهران: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مقصودی، رضا، محقق­داماد، سیدمصطفی، علامه، سیدمهدی، مظلوم رهنی، علیرضا، اسدی کوه­باد، هرمز (1400)، اعتبار و کارآیی شرط بنائی در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران، فصلنامه فقه و اصول، سال 54، شماره2، صص 156-137.
ملک­زاده، فهیمه، احمدلو، مونا (1391)، جایگاه عرف در حقوق با رویکردی بر اندیشه­های امام خمینی (ره)، پژوهشنامه متین، سال چهاردهم، شماره 56، صص 163-139.
موسوی خمینی، روح الله (1360)، کشف الاسرار، بی جا: نشر فلق.
موسوی خمینی، روح الله (1378)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، روح الله (1381)، ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، سید روح الله. (ب1382) کلمات قصار: پندها و حکمت، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، سید روح­الله (1376)، اجتهاد و تقلید، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، سید روح­الله (1391)، جهاد اکبر، تهران: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
میرتقی، مصطفی (1371)، شرحی بر رساله حقوق حضرت امام سجاد (ع)، قم: نشر مشهور.
نش، کیت (1389)، جامعه­شناسی سیاسی معاصر، جهانی شدن قدرت و سیاست، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: انتشارات کویر.
هابرماس، یورگن (1392)، دگرگونی ساختاری حوزه عمومی، ترجمه جمال محمدی، تهران: نشر افکار.
منابع انگلیسی
Nozick, Robert(1974), anarchy, state and utopia, basil Blackwell, oxford.
Opwis F. (2013) “Public Interest”. In: Bowering G. (ed.) The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. Princeton, NJ: Princeton University Press,
Salvatore, Armando and Dale F. Eickelman, eds. (2004) Public Islam and the Common Good. Leiden: Brill.
Yuengert, Andrew. ( 2009) “The Common Good for Economists,” Faith and Economics 38: 1-9.
Zaman M.Q. (2004) “The Ulama of Contemporary Islam and Their Conception of the Common Good”. In: Salvatore A. and Eickelrnan D.F. (eds) Public Islam and the Common Good. Leiden: Brill, pp. 129–156.
 
 
.