رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

تکثر هویتی و تنش‌های سیاسی - اجتماعی در ایران پس از دوره اصلاحات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای جامعه شناسی سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیار گروه علوم سیاسی و مطالعات انقلاب اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
4 استادگروه علوم سیاسی/ اندیشه سیاسی و مسائل ایران ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
در باب تنش­ها و جنبش­ها و ناآرامی­های اجتماعی و سیاسی، تحقیقات و پژوهش­های مختلف و متعددی انجام شده است و آنها را از جهات چندگانه‌ای مورد بررسی قرار داده‌اند. در ایران نیز دربارۀ تحولات اجتماعی مطالعات بسیاری انجام شده است. در همین راستا، بعضاً یکی از علل و ریشه‌های این گونه دگرگونی­های اجتماعی را در مسئلۀ هویت دنبال کرده‌اند. از همین رو، پرسش اصلی این مقاله به نسبت میان هویت­های متکثر و تنش­های سیاسی و اجتماعی در ایران اختصاص داده شده است. گسترۀ زمانی تحقیق ایران بعد از عصر اصلاحات است. فرضیۀ مقاله بر آن بوده که با توجه این که اولاً هویت سطوح مختلف فروملی، ملی، و فراملی پیدا کرده است، و ثانیاً از سویی دیگر، با التفات به چهل‌تکّه شدن هویت و جهانی و مجازی شدن آن، هویت در ایران امروز ماهیتی یکپارچه نداشته فلذا در تنش­های اجتماعی هر بُعدی از هویت می‌تواند با یک ایدئولوژی یا گفتمان رقیب رابطه بگیرد و از آن متاثر شود. یافته‌های تحقیق نشان داده است که در هر برهه‌ای از ناآرامی­های اجتماعی، یک یا چند بعد از هویت­های موجود فعال شده‌اند و از همین رو، نقش فاعلیت در تنش­ها را ایفا کرده­اند. رویکرد تحقیق تحلیل گفتمانی و روش جمع آوری داده‌ها کتابخانه‌ای و اسنادی بوده است.
کلیدواژه‌ها

-               استیری، مجید (1396)، بررسی تأثیر میزان استفاده از شبکه های اجتماعی بر هویت اجتماعی، مجله انگیزه و سبک زندگی، تابستان 1396، شماره 3
-               اشرف نظری، علی (1386)، هویت مدرن و ظهور گفتمان مشروطیت در ایران، فصلنامه مطالعات ملی؛ 32 ،سال هشتم، شماره 4 ،1
-               اصلاحچی، مرتضی (1387)، پیش بینی ناپذیری، کنش سیاسی ایرانیان، ماهنامۀ گزارش شهریور 1387 شماره 200
-               الطائی، علی (1396)، بحران هویت قومی در ایران، تهران، انتشارات شادگان
-               بشیریه، حسین (1388 )، مصاحبه با نشریه لوگوس، انتشار در تارنماهای اینترنتی
-               بک، کالین جی (1398)، رادیکالها، انقلابیها، تروریستها، ترجمۀ ایرج همتی و محمد بابایی، قم، نشر لوگوس
-               بوردیو، پیر (1393)، تمایز، ترجمۀ حسن چاووشیان، تهران، نشر ثالث
-               ترکی، حسین. (1399). بررسی عوامل سیاسی- اقتصادی موثر بر چالش های قومیتی (قوم کرد ایران). فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 16(50)، 1-20.
-               پوستینچی، زهره، و پازن، مژگان. (1392). الگوی مدیریت بحران درپرتو گسلهای هویتی خاورمیانه. سیاست جهانی، 2(4)، 133-159.
-               حاجیانی، ابراهیم. (1379). «تحلیل جامعه شناختی هویت ملی در ایران و طرح چند فرضیه»، فصلنامه مطالعات ملی، سال دوم، ش 5.
-               حاجیانی، ابراهیم (1397) اعتراضات و ناآرامی های دی ماه 1396 (تحلیل و برآوردها)، تهران، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی
-               جنکینز، ریچارد (1381)، هویت اجتماعی، تورج یاراحمدی، تهران، نشر شیرازه
-               رستگار، یاسر، و ربانی، علی. (1392). تحلیلی بر وضعیت هویت ملی و ابعاد ششگانه آن در بین شهروندان شهر اصفهان. جامعه شناسی کاربردی، 24(2)، 1-20.
-               روحی، نبی الله (1384)، مردمی کردن امنیت در مدیریت بحران؛ بررسی موردی کردستان، فصلنامۀ سیاست دفاعی پاییز و زمستان 1384 شماره 52 و 53
-               درینیک، ژان پی‌یر (1368)، خاورمیانه در قرن بیستم، مترجم فرنگیس اردلان، تهران، انتشارات بدرقۀ جاودان
-               دورکوندی، لفته، طاهری خنکداری، محمد، و پور آخوند، نادر. (1401). بررسی انتقادی سیاست‏ قومی حکومت‏های پهلوی اول و دوم (1357- 1304). رهیافت انقلاب اسلامی، 16(59)، 129-148.
-               شایگان، داریوش (1388)، افسون‌زدگی جدید: هویت چهل تکه و تفکر سیار، ترجمۀ فاطمه ولیانی، تهران، انتشارات فرزان روز
-               فیلیپس، لوئیز؛ یورگنسن، ماریان (1389)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران، نشر نی
-               قربی، سیدمحمدجواد ؛ حیدری، منصور (1396)، نقش همدلی در استحکام ساخت درونی قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست دفاعی – سال بیست و پنجم، شماره 98، بهار 1396.
-               کاستلز، مانوئل. (1380). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ (ظهور جامعه شبکه‌ای)، ترجمه: احد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران، انتشاراتِ طرح نو.
-               کریمی فرد، حسین. (1395)، بررسی انسجام و همبستگی هویتی – ارزشی نخبگان حاکم در ایران (1392-1357)، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 6(21)، 1-22. doi: 10.22084/rjir.2017.1777
-               کاوسی اسماعیل و حسین زادگان زهره (1390)،  حفظ هویت ایرانی - اسلامی در فرایند جهانی شدن. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 2(3)، 37-62.
-               کلانتر مهرجردی، علیرضا، و خرمشاد، محمد باقر. (1396). گفتمان‌های فکری سیاسی و مسأله هویت ملی قبل از انقلاب اسلامی. رهیافت انقلاب اسلامی، 11(41)، 71-96.
-               گیدنز، آنتونی (1378)، تجدد و تشخص، ناصر موفقیان، تهران، نشر نی
-               مقصودی، مجتبی و سیمین حاجی پور ساردویی، (1392)، انسان به مثابه دال مرکزی در گفتمان اعتدال؛ مطالعه الگوی حکومتی علی(ع)، فصلنامه رهیافتهای سیاسی و بین المللی، سال پنجم، شماره 35، پاییز.
-               میرباقری، سیدمحمدمهدی (1389 )، کالبدشناسی فرهنگی فتنه 1388 ،تهران،  انتشارات فجر ولایت.
-               نیاکوئی، امیر. (1393). جامعه شناسی منازعات سیاسی در ایران «انتخابات 1388». پژوهشنامه علوم سیاسی، 10(1)، 199-230