رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

سازوکار نظارت بر قدرت در حکومت اسلامی مطالعه موردی دیوان عدالت اداری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی حقوق عمومی،واحد دامغان،دانشگاه آزاد اسلامی،دامغان،ایران
2 دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی ،واحد دامغان،دانشگاه آزاد اسلامی،دامغان، ایران
3 استادیار گروه حقوق بین الملل،واحد دامغان،دانشگاه آزاد اسلامی،دامغان،ایران
چکیده
بشر، به ماهیت مدنی بالطبع بودن، از آغازین روزهای تمدنی‌اش به دنبال شیوه‌ای برای سازماندهی حیات اجتماعی بوده است، و از همین رو، دولت‌سازی را دنبال کرده است. اما دولت همان قدر که می‌تواند تامین کننده خیرعمومی باشد، بعضاً می تواند آفات و معایبی هم داشته باشد، به هم منظور باید ابزارهایی برای نظارت و مهار آن تمهید گردد. در همین راستا پرسش اصلی این مقاله نقش دیوان عدالت اداری در نظارت بر قدرت در حکومت اسلامی چیست و چگونه این نظارت می‌تواند به تضمین عدالت اداری و کنترل قدرت منجر شود؟ فرضیۀ تحقیق این است دیوان عدالت اداری با استناد به اصول 170 و 173 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و بر مبنای نظارت بر تصمیمات و اقدامات نهادهای دولتی، ابزاری مؤثر برای تضمین عدالت اداری و جلوگیری از تمرکز و سوءاستفاده از قدرت در حکومت اسلامی است. یافته‌های پژوهش نشان داده که از آنجایی که اصل در حکومت اسلامی عدالت و حقوق شهروندان است، بنابراین ابزارهای استقرار عدالت نیز در ساختار حقوقی قانون اساسی تعبیه شده که دیوان عدالت اداری از این جمله است تا شهروندان بتوانند به واسطۀ آن در امور اداری کشور استیفای حق کنند. رویکرد تحقیق حقوق عمومی و روش جمع آوری داده‌ها کتابخانه‌ای و اسنادی بوده است.
کلیدواژه‌ها

-نهج البلاغه
-استوارسنگری، کوروش (1390). مفهوم دولت در آراء وحدت رویه دیوان عدالت اداری. مطالعات حقوقی (علوم اجتماعی و انسانی شیراز)، 3(1 (پیاپی 4)، 1-33.
-  آقایی طوق، مسلم (1397). تأملی در خصوص اثر ابطال مقررات مغایر با قانون. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 48(2)، 339-356.
 - خاکزاد، محمدرسول؛ لاجوردی، سید وحید؛ قاسمی عهد، وحید (1402). ساز و کارهای استقرار عدالت در نظام قضائی جمهوری اسلامی ایران. رهیافت انقلاب اسلامی، 17(64)، 159-176.
 - حسن‌نژاد عمرانی، رضا (1402). نظام حاکم بر اجرای آراء در دیوان عدالت اداری. فصلنامه تمدن حقوقی، 6(15)، 303-318.
 - حسنی، هادی؛ فولادی، داراب؛ رنجبر، مقصود (1401). رابطه متقابل حاکم و مردم در اندیشه جان لاک (براساس نظریه توماس اسپریگنز). ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 5(10).
-حمیدی، علی؛ آل کج‌باف، حسین (1400). بررسی تطبیقی شیوه‌های صدور و اجرای آراء دیوان عدالت اداری ایران پس از انقلاب اسلامی و شورای دولتی فرانسه. رهیافت انقلاب اسلامی، 15(54)، 103-120.
  -صدرالحفاظی، سید نصرالله (1370). دیوان عدالت اداری و فلسفه تأسیس آن. مجله حقوقی دادگستری، 55(2)، 29-42.
  -صمیمی، محمدمهدی؛ عباسی، عبدالله (1396). آشنایی با تاریخچه دیوان عدالت اداری در ایران. پژوهشنامه مطالعات راهبردی در علوم انسانی و اسلامی، 2(9).
-عجم‌اوغلو، دارون؛ رابینسون، جیمز (1398). دالان باریک آزادی (ترجمه محمدرضا فرهادپور). تهران: انتشارات موسسه پگاه روزگارنو.
-طباطبایی، سید جواد (1399). ملت، دولت و حکومت قانون: جستار در بیان نص و سنت. تهران: نشر مینوی خرد.
کلی، جان (1388). تاریخ مختصر تئوری حقوقی در غرب (ترجمه محمد راسخ). تهران: نشر طرح نو.
-کیوانی‌فر، مژگان؛ بابائی‌مهر، علی؛ فروغی‌نیا، حسین (1402). سازوکارهای تفسیر قوانین عادی توسط دیوان عدالت اداری پس از انقلاب اسلامی و نسبت آن با اصل عدالت‌خواهی. رهیافت انقلاب اسلامی، 17(62)، 47-66.
  -لاگلین، مارتین (1391). مبانی حقوق عمومی (ترجمه محمد راسخ). تهران: نشر نی.
-معاونت حقوقی، پیشگیری و پژوهش دیوان عدالت اداری (1398). مجموعه موضوعی آرای ابطالی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در حوزه کار، بیمه و تأمین اجتماعی (13961361)تهران: انتشارات قوه قضائیه.
  -موحد، محمدعلی (1384). در هوای حق و عدالت: از حقوق طبیعی تا حقوق بشر. تهران: نشر کارنامه.
-نهرینی، فریدون (1390). دستور موقت (در حقوق ایران و پژوهشی در حقوق تطبیقی). تهران: انتشارات گنج دانش.
  واحدی، قدرت‌الله(1379). بایسته‌های آیین دادرسی مدنی (بر اساس قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379). تهران: نشر میزان.
  -هابز، توماس(1380). -لویاتان (ترجمه حسین بشیریه). تهران: نشر نی.
Delmas-Marty, M. (2004). Le pluralisme ordonné. Seuil.
Hobbes, T. (1651). Leviathan. Oxford University Press.
Locke, J. (1690). Two Treatises of Government. Cambridge University Press.
Montesquieu, C. (1748). The Spirit of the Laws.
Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.