رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

نقش باورهای دینی در تحقق اعتماد سیاسی در پرتو فقه و نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دکترای علوم سیاسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران
3 دکترای مدیریت و برنامه ریزی فرهنگی، مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، بوشهر، ایران
چکیده
باورها و اعتقادات به عنوان نقطه ثقل و مرکزی دینداری در اسلام تنها به حوزه فردی و عبادات معطوف نمی­شوند، بلکه اصول و قواعد فقهی به عنوان سازمان­دهنده زندگی سیاسی و اجتماعی شهروندان در جامعه اسلامی، قائل به ارائه راهکارهایی برای ایجاد پیوند میان مردم و کارگزاران از جمله در عرصه اعتماد سیاسی هستند. بر همین اساس در پژوهش حاضر نقش باورهای دینی در محقق شدن اعتماد سیاسی از منظر فقه و نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران بررسی می­شود. این پرسش مطرح است که نقش و آثار باورهای دینی در تحقق اعتماد سیاسی از منظر فقه و نظام حقوقی ج.ا. ایران چیست؟ نتایج نشان داد که باورهایی نظیر پذیرش و عمل به حاکمیت شریعت، ولایت­مداری و ولایت­پذیری، داشتن تقوای سیاسی و در پیش گرفتن سیاست معنویت­گرا و عدم پذیرش جدایی دین از سیاست نقش مهمی در تحقق اعتماد سیاسی در جامعه اسلامی دارند. زیرا باورهای یاد شده نقش مهمی در گزینش و تعیین کارگزاران جامعه اسلامی داشته و همواره به عنوان ملاکی برای عموم مردم در نظر گرفته می­شوند. در این رویکرد، کارگزاران باید تقوا و دینداری را به عنوان ابزارهای درونی نظارت بر خود ترویج نمایند که در اصل چهارم قانون اساسی، منطبق بودن کلیه قوانین کشور بر پایه موازین اسلامی لحاظ شده و قابل اطلاق به کارگزاران نیز می­باشد. در مقاله حاضر از روش توصیفی و تحلیلی و ابزار کتابخانه­ای استفاده شده است. چارچوب نظری مقاله رویکرد کارگزار ایمانی و اسلامی است.
کلیدواژه‌ها

اخترشهر، علی (1392)، مبانی فلسفی سیاسی حاکمیت در اندیشه اسلامی و سکولار با رویکرد انقلاب اسلامی. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، 35: 155-178.
اخی، محمدرضا، چولکی، عرفان (1400)، شاخص­های انتخاب کارگزاران در جامعه اسلامی از منظر امام علی (ع)، فصلنامه حکمرانی متعالیه، شماره ششم، صص 154-140.
پروین خیرالله، افکارسرند، حمید، درویش متولی، میثم (1392)، حکومت اصل چهارم قانون اساسی بر عموم و اطلاق سایر اصول قوانین و مقررات. حکومت اسلامی، 66: 109-132.
حسینی اصفهانی، سیدمرتضی (1384)، کارگزاران شایسته در اسلام، قرآن: انتشارات فرهنگ قرآن.
خوشنود، حسین، کهساری، رضا، میریان آکندی، سیداحمد، فلاح، ابراهیم (1399)، کارکرد باورهای اعتقادی در سطح رفتارهای اجتماعی، فصلنامه سبک زندگی با محوریت سلامت، دوره پنجم، صص 64-52.
دشتی، محمد (1379)، ترجمه نهج البلاغه حضرت امیرالمومنین، قم: انتشارات طلیعه نور.
راش، مایکل (1385)، جامعه و سیاست؛ مقدمه­ای بر جامعه شناسی سیاسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: انتشارات سمت.
ردادی، محسن (1396)، تقوای سیاسی و اعتماد سیاسی؛ مقایسه ظرفیت اعتمادسازی مردمسالاری دینی و لیبرال دموکراسی، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال بیستم، شماره 76، صص 57-35.
رکنی لموکی، محمدتقی (1400)، مبانی و اصول کلامی کارگزاران ولایتمدار در حکومت اسلامی و کاربست آنها در ولایتمداری کارگزاران، فصلنامه حکومت اسلامی، سال بیست­وششم، شماره سوم، پیاپی101، صص 121-93.
طباطبایی، سیدمصطفی (1400)، عوامل و موانع تعمیق باورهای دینی در فرهنگ عمومی جامعه (مطالعه موردی: رویکرد شهید مطهری به دین، با تکیه بر آیات قرآن کریم)، مجله فرهنگ، تمدن و قرآن، سال دوم، شماره دوم، پیاپی 4، صص 120-98.
فریدونی خانیمنی، محمدعلی، مسعود، غلامعلی، ظریفکار فرد، سیدمحسن (1399)، انتخاب کارگزاران، تجلی نظریه سیاسی اسلام در نظام جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر نظریه ولایت فقیه، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال چهاردهم، شماره 53، صص 46-27.
فهندژ، سعدی، سیده، معصومه (1401)،تأثیر دینداری بر اعتماد سیاسی در جمهوری اسلامی، پژوهشنامه تاریخ، سیاست و رسانه، شماره 18، صص 128-105.
فیرحی، داوود (1388)، نظریه سیاسی و دولت در اسلام، تهران: انتشارات سمت.
مبینی، محمدعلی (1394)، عقلانیت باورهای دینی در معرفت­شناسی برون­گرا، تهران: نشر سمت.
مجلسی، محمدباقر (1407ق)، بحارالانوار، بیروت: دارالکتب­الاسلامیه.
محسنی مشتقین، علی (1395)، مفصل­بندی اعتماد سیاسی در اندیشه امام خمینی (ره)، پژوهشنامه متین، سال نوزدهم، شماره هفتاد و هفت، صص 92-65.
مصباح یزدی، محمدتقی (1394)، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مطهری، مرتضی (1359)، صد گفتار، تهران: انتشارات صدرا.
ملاح، جعفر، حیدرآبادی، ابوالقاسم، فرزانه، سیف­الله (1401)، بررسی نقش اعتماد سیاسی و باورهای دینی در توسعه سیاسی (مورد مطالعه شهرستان بندر گز)»، فصلنامه مطالعات جامعه­شناسی، سال چهاردهم، شماره 56، صص52-31.
موسوی خمینی، روح­الله (1379)، صحیفه نور، قم: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، روح­الله (1391)، شرح چهل حدیث، تهران: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
موسوی، سید نجم­الدین، سپهوند، رضا، جعفری، سلیمان، جعفری، افسانه (1397)، بررسی نقش دینداری در اعتماد و مشارکت اجتماعی دانشجویان دانشگاه لرستان، فصلنامه مدیریت سرمایه اجتماعی، دوره 5، شماره 4، صص 649-629.
میرزاده، نرگس، اعتمادی­فرد، اعظم، عاصی، ابوالقاسم، ابویی،محمدرضا(1401)، بایسته­های مفهوم انصاف حکومتگران و کارگزاران سیاسی از منظر قرآن و روایات اسلامی، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، دوره دوازدهم، شماره سوم، صص 457-423.
نوروزی فرانی، محمدجواد (1391)، شاخصه­های ولایت­مداری در نظام اسلامی، مجله معرفت سیاسی، سال چهارم، شماره دوم، پاییز و زمستان 91.
های، کالین (1392)، درآمدی انتقادی بر تحلیل سیاسی، ترجمه احمد گل محمدی، تهران: انتشارات نی.
سایت و اسناد
بیانات رهبری در دیدار زائرین و مجاورین حرم رضوی، 2/1/1383؛ بازیابی در سایت Khamenei.ir
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بازنگری 1368.  
 
Akhai, M. R., & Cholaki, E. (2021) Indicators for selecting agents in Islamic society from the perspective of Imam Ali (AS) Quarterly Journal of Transcendental Governance, 6, 140–154 (in Persian)