رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

تأثیر نظام انتخاباتی بر میزان مشارکت شهروندان در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 استادیارگروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
3 استادیار گروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
چکیده
مشارکت شهروندان در عرصه سیاسی تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله نوع نظام انتخاباتی است که در انتخابات مجلس شورای اسلامی قابل مشاهده است. بر همین اساس پژوهش حاضر نیز درصدد است تا تأثیر نظام انتخاباتی بر میزان مشارکت شهروندان را در انتخابات مجلس شورای اسلامی به بحث بگذارد. پرسش این است که معایب نظام انتخاباتی اکثریتی برای مجلس شورای اسلامی چیست و الگوی مطلوب جایگزین آن کدام است؟ نتایج تحقیق نشان داد نظام انتخاباتی تناسبی و انواع آن مشوق مشارکت نهادی، سازمانی و مبتنی بر آگاهی و نگرش حزبی است، اما نظام انتخاباتی اکثریتی به دنبال ترویج مشارکت شهروندان به شیوه توده­ای و بدون انضباط سازمانی است. نظام انتخاباتی اکثریتی هرچند طی دهه­های مختلف نقش مهمی در مشارکت مردم در انتخابات مجلس داشته است، اما به دلیل نقش مهم نهادها و سازمان­ها از جمله احزاب سیاسی و تبدیل رویکردهای قبلیه­گرایانه به تحزبی، نظام انتخاباتی تناسبی از مزایای بهتری برای مشارکت مردم در انتخابات برخوردار است.  مشارکت در نظام انتخاباتی تناسبی می­تواند مبتنی بر برنامه­ریزی، قوانین حزبی و تسری آن به بخش­های مختلف تصمیم­گیری و برگزاری انتخابات باشد که از لوازمات مشارکت شهروندان در دهه چهارم انقلاب است. همچنین نظام انتخاباتی تناسبی باعث برانگیختن مشارکت گروه­های مردمی اعم از قومی، مذهبی، و اقشاری می­شود که از جهت امید داشتن برای کسب کرسی حتی در صورت عدم پیروزی کامل حزب یا فهرست متبوع خود، وارد کارزار انتخابات می­شوند. تحقیق حاضر از نوع کیفی و روش انجام کار نیز مقایسه­ای است که با استفاده از ابزار کتابخانه­ای و اسنادی انجام شده است.
کلیدواژه‌ها

- اخوان کاظمی، بهرام(1388)، احزاب ثبات سیاسی و امنیت،تهران،فصلنامه مطالعات راهبردی،شماره4.
-اعمایی، حسن، رضایی، مصطفی (1398). امتناع حکمرانی حزبی؛ آسیب­شناسی رابطه نظام حزبی و نظام انتخاباتی در جمهوری اسلامی ایران، رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، 11 (1)، 33- 12.
-ایوبی، حجت الله (1382)، پیدایی و پایایی احزاب سیاسی در غرب. تهران: انتشارات سروش.
 -آزاد ارمکی، تقی، ایار، علی (1399)، بازپیکربندی مسأله قبیله­گرایی در ایران امروز، مجله بررسی مسائل اجتماعی، دوره یازدهم، شماره اول، صص 69-37.
-آل­غفور، سیدمحمدتقی، هاشمیان، سیدمحمد، نوری گلجایی، عبدالله (1399)، الگوی راهبردی تعامل نظام حزبی و نظام انتخاباتی در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش­های سیاست اسلامی، سال هشتم، شماره هفدهم، صص 286-259.
-بی­جکر، افسانه، وارسته بازقلعه، محمد، دشتی، علی (1402)، ارائه مدل مطلوب انتخاباتی براساس سیاست­های کلی انتخابات با مطالعات نظام­های انتخاباتی بین­المللی (مطالعه موردی امریکا و آلمان، فصلنامه تحقیقات حقوقی بین­المللی، دوره 16، شماره 60، صص 238-209.
-پورسعید، رامین، رفیعی نائینی، فرشید (1401)، جایگاه حقوق شهروندی در نظام مردمسالاری دینی براساس نظریه مقاصد الشریعه، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال شانزدهم، شماره 59، صص 48-25.
-چودری، نافع، عرفانی، محمد (1397)، اصلاح نظام انتخاباتی و تجربه انتخابات پارلمانی در افغانستان، کابل، انستیتو مطالعات استراتژیک افغانستان.
-خرمشاد، محمدباقر، رفیعی قهساره، ابوذر (1397)، نظام انتخاباتی و تأثیر آن بر نظام حزبی در ایران، فصلنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، سال اول، شماره اول، صص103-81.
-خسروی، حسن (1394)، نظام انتخاباتی کارآمد محلس شورای اسلامی در پرتو نظام انتخاباتی، مجله علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، شماره 71، صص 126-93.
-خورشیدآبادی شاپوری، حسن، توسلی نائینی، مجید، احمدی، محمدصادق (1401)، جایگاه حق و تکلیف در مشارکت سیاسی؛ مطالعه تطبیقی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران و منشور جهانی حقوق بشر، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال شانزدهم، شماره 49، صص 228-209.
-دهشیار، حسین (1386)، دموکراسی اکثریت، دموکراس اقلیت، مجله شهروند، شماره 1.
-رینولدز، آندرو (1391)، دانشنامه نظام­های انتخابات، ترجمه ابوذر رفیعی قهساره، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-سجادیان، ناهید؛ نعمتی، مرتضی؛ شجاعیان ، علی و اورکی، پریوش(1394)، ارزیابی نقش طایفه گرایی در احساس امنیت اجتماعی( مطالعه موردی: شهر ایذه)، فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی ( سپهر) دوره24، شماره94.
-صمدی، سعید (1374)، بررسی تطبیقی قانون انتخابات 110 کشور جهان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس. دانشگده علوم سیاسی.
-عباسی، بیژن، موسوی­الحسینی، مجتبی (1401)، واکاوی دلایل مخالفت شورای نگهبان با استانی شدن انتخابات، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 52، شماره دوم،
-عبدالله، عبدالمطلب، توکل­نیا، پرویز (1401)، بررسی علل و عوامل کاهش مشارکت سیاسی در انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی، جستارهای سیاسی معاصر، سال 13، شماره دوم، صص177-147.
-میرزاده کوهشاهی، نادر، میرزاده کوهشاهی، مهدی (1390): «امکان‌سنجی استانی‌شدن حوزه‌های انتخاباتی در انتخابات مجلس شورای اسلامی»، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال چهارم، شماره 14.
-میرزایی­تبار، میثم، حسینی، محمدحسین، صادقی، وحید (1396)، تبیین رابطه طایفه گرایی و حقوق شهروندی (نمونه پژوهی: انتخابات مجلس شورای اسلامی در حوزه انتخابیه ممسنی)، مجله پژوهش های جغرافیای سیاسی، شماره دوم، صص 25-54.
-هوروویتز، دونالد (1386)، نظام­های انتخاباتی و اهدافشان؛ نکاتی اساسی برای تصمیم گیرندگان، فصلنامه حقوق اساسی، تابستان 1386، شماره 8.
سایت­ها
بیانات رهبری در دیدار با مردم خوزستان و کرمان، 2/10/1402؛ بازیابی در سایت به آدرس زیر: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=54696.
انستیتوت بین­المللی همکاری دموکراتیک و انتخاباتی (IDEA)، قابل دسترس در سایت به آدرس زیر: https://www.idea.int/data-tools/question-view/130357 (11 Feb 2018)
مرکز تحقیق و پژوهش و مدارک پارلمانی اروپا (ECPRD)، درخواست شماره 1488 : قوانین یا هنجارهای قانونی برای مشخص نمودن شماره یا درصد نمایندگان اقلیت­های قومی مشمول در فهرست احزاب سیاسی برای انتخابات پارلمانی، 19/ 7/2010؛ آدرس سایت: https://ecprd.secure.europarl.europa.eu/ecprd/pub/about.do