رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

مسئله تحزب در فقه سیاسی در ایران معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی/واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
2 استاد گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران،تهران،ایران
3 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد خرم آباد ، دانشگاه آزاد اسلامی ، خرم آباد، ایران.
چکیده
انقلاب اسلامی ایران بر خلاف روند جاری مدرنیته در غرب و ابعاد جهانی آن نه با شعار تفکیک دین و سیاست، بلکه اتفاقاً، با داعیه همراهی و همکاری این دو به پیروزی رسید. لذا یکی از مباحث عمده در ایران پساانقلابی توانایی‌ها و ظرفیت­های فقه برای ادارۀ امور عمومی است. در همین راستا، سئوال اصلی این مقاله در مورد نسبت فقه و حزب سیاسی در ایران معاصر طرح شده است. فرضیه تحقیق بر آن بوده که فقه سیاسی در ادامه مواجهه با دولت مدرن ظرفیت گسترده‌ای برای جذب و ادارۀ نهادهای مدرن، از جمله حزب، را دارا است. نتایج این پژوهش نشان داده است که نه تنها تحزب و حکمرانی حزبی فی نفسه تضاد و تعارضی با مبانی فقه سیاسی ندارند، بلکه الگوهایی در متون فقهی وجود دارد که ظرفیت­های قابل توجهی برای کاربرد در کنشگری سیاسی حزبی دارند. رویکرد تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوۀ گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای و اسنادی بوده است.  
کلیدواژه‌ها

-                  ابطحی، سیدمصطفی، و حیدری، نصرت اله. (1392). تحزب در نظام سیاسی ولایت فقیه. فصلنامه علوم سیاسی، 9(24)، 127-152.
-                  اخوان کاظمی، بهرام (1388). حزب و تحزب در اندیشه اسلامی. فقه و اصول (مطالعات اسلامی)، -(1/82)، 11-42.
-                  باقی، عمادالدین (1398)، مدخل حزب و تشکیلات در دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، انتشارات موسسه دبا
-                  بادام چیان، اسدالله (1388)، آنچه دربارۀ حزب و تشکل باید بدانیم، تهران، اندیشه ناب.
-                  بشیریه، حسین (1384)، درسهای دموکراسی برای همه، تهران، نشر نگاه معاصر
-                  بشیریه، حسین (1386)، عقل در سیاست (سی و پنج گفتار در فلسفه، جامعه شناسی و توسعه سیاسی)، تهران، نگاه معاصر
-                  حقیقت، سید صادق (1377)، جایگاه بحث احزاب در اندیشه سیاسی اسلامی، فصلنامه علوم سیاسی، ش 3، زمستان 1377
-                  راش، مایکل (1377)، جامعه و سیاست: مقدمه‌اى بر جامعه‌شناسى سیاسى، ترجمه منوچهر صبورى، تهران، انتشارات سمت
-                  زروانی، جواد، بخشایشی اردستانی، احمد، درویش پور، حجت الله، و مطلبی، مسعود. (1402). تحلیلی بر پایگاه اجتماعی ، رویکرد و خط مشی حزب کارگزاران سازندگی ایران. رهیافت انقلاب اسلامی، 17(63)، 67-88.
-                  دامیار، ایوب، عیوضی، محمدرحیم (1395)، جایگاه تحزب در اسلام، فصلنامه سیاست پژوهی ایرانی، شماره 10 دوره 3 زمستان 1395
-                  دورژه، موریس (1367) جامعه شناسی سیاسی، ترجمه ابوالفضل قاضی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
-                  چلبی، فایقه، ایزدی، رجب، و هریسی نژاد، کمال الدین. (1397). کارکرد احزاب سیاسی در تنظیم روابط قوای حاکم؛ مطالعه تطبیقی نظام‌های انگلستان، آمریکا و ایران. پژوهش های راهبردی سیاست، 7(27)، 35-65.
-                  سجادی، سید عبدالقیوم (1382)، مبانی تحزب در اندیشه سیاسی اسلام، قم، انتشارات موسسه بوستان کتاب
-                  سجادی، سید عبدالقیوم (1389)، نگرش دینی بر مؤلفه‌های مقوم حزب، فصلنامه بازتاب اندیشه، شماره 21، تابستان 1389، صفحات 110-132
-                  صداقت، قاسم علی (1387)، تحزب و مبانی آن در فقه سیاسی شیعه، فصلنامه معرفت، اردیبهشت 1387 - شماره 125 ، صفحه - از 73 تا 88
-                  فیرحی، داود (1377)، مبانى آزادى و حزب در مذهب شیعه، فصلنامه علوم سیاسى 1377 شماره 3
-                  فیرحی ، داود (1389)، دین و دولت در عصر مدرن، تهران، انتشارات رخداد نو
-                  فیرحی، داود (1391)، فقه و سیاست در ایران معاصر (فقه سیاسی و فقه مشروطه)، تهران، نشر نی
-                  فیرحی، داود (1393)، فقه و سیاست در ایران معاصر (جلد دوم)، تهران، نشر نی
-                  فیرحی، داود (1396)، فقه و حکمرانی حزبی، تهران، نشر نی
-                  عالم، عبدالرحمن (1379)، بنیادهای علم سیاست، تهران، نشر نی
-                  علی حسینی عباسی، محمدرضا، مرتضوی اصل، سید خدایار، و سینایی، سید عطالله. (1402). بررسی تحلیلی - انتقادی در رویکرد و نحوه‌ کنش‌ورزی آیت الله اکبرهاشمی رفسنجانی در باب تحزب و مردم‌سالاری. رهیافت انقلاب اسلامی، 17(62)، 87-106.
-                  کدیور ،محسن(1387)، نظریه های دولت در فقه شیعه، تهران، نشر نی
-                  کدیور ، محسن (1373)، نظریه های دولت در فقه شیعه ، فصلنامه راهبرد ،شماره 4 .صص 42-1.
-                  کلدی, علیرضا, و زمانی, محمود (1398)، مطالعۀ جامعه‌شناختی تأثیر تجربۀ مشارکت سیاسی بر نگرش شهروندان نسبت به مشارکت سیاسی در ایران (مطالعۀ موردی: شهروندان شهر ابهر). فصلنامه سیاست, 49(3), 765-781.
-                  کوثرانی، وجیه (1402)، فقیه و سلطان: دیالکتیک دین و سیاست در تجربۀ تاریخی عثمانی و صفویه-قاجاریه، ترجمۀ یاسین عبدی، تهران، نشر پارسه
-                  میراحمدی، منصور (1395)، فقه سیاسی، تهران، انتشارات سمت
-                  نایینی غروی ، محمد حسین(1382) . تنبیه الامة و تنزیه الملة ، به کوشش به تصحیح سید جواد ورعی، قم، انتشارات موسسه بوستان کتاب
-                  نقیب‌زاده، احمد (1378)، حزب و عملکرد آن در جوامع امروز، تهران، انتشارات دادگستر و میزان
-                  وی، سیمون (1400)، برچیدن احزاب، ترجمۀ غلامعلی کشانی، تهران، نگاه معاصر
-                  هاشـمی، سـید ضیـاء و همـکاران (1388)، بررسـی عوامـل اجتماعـی و روانـی مؤثـر بـر مشـارکت سیاسـی مـردم شـهر تهـران، پژوهشنامـه دانـش سیاسـی، سـال پنجـم، شـماره اول.
.