رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

جایگاه همکاری های اجتماعی در تحقق جامعه مطلوب اسلامی بر مبنای قاعده تعاون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
پرسش محوری پژوهش حاضر این است که قاعده تعاون از چه طریقی می­تواند منجر به تقویت همکاری­های اجتماعی و رسیدن به جامعه مطلوب اسلامی منجر شود؟ با مبنا قرار دادن فقه اجتماعی، نتایج پژوهش نشان داده است که قاعده تعاون در گسترش فرهنگ مشارکت عمومی، نهادسازی در عرصه اجتماعی، مسؤولیت­پذیر کردن شهروندان و ترویج حس نوع­دوستی و همکاری اجتماعی در امور خیریه نقش مهمی ایفا می­نماید. جلوه عینی قاعده تعاون، تشکیل نهادهای مدنی در چارچوب قانون اساسی و اصل 26 قانون اساسی، شوراهای اسلامی و بهره­گیری از تعامل مردم و آمادگی مردمی برای مقابله با بحران­های سیاسی و اجتماعی است. همچنین قاعده مزبور در جمهوری اسلامی ایران می­تواند به مردمی­سازی حکمرانی متعالی بر مبنای نقش­آفرینی مردم در عرصه­های مختلف و کمک به تحقق اهداف نظام اسلامی منجر شود. قانون اساسی و رویکرد امام خمینی (ره)، نیز  حامی مشارکت نهادی و همگانی مردم در امور سیاسی و اجتماعی است. جلوه اجتماعی همکاری بر مبنای تعاون، اخوت و برادری و جلوه سیاسی آن در حمایت از احزاب و نهادهای سیاسی مردم­محور تجلی پیدا می­کند. در مقاله حاضر از روش توصیفی و تحلیلی و ابزار کتابخانه­ای استفاده شده و چارچوب­نظری تحقیق نیز فقه اجتماعی است که در اینجا ناظر بر عملیاتی کردن قاعده تعاون در عرصه همکاری اجتماعی است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
انصاری، مرتضی(1415)، المکاسب المحرمه، جلد سوم، چاپ اول، تهران، نشر کنگره.
ابن هشام، حمیری معافری (بی­تا)، السیره النبویه، بیروت: انتشارات دارالمعرفه.
بنازاده، محمد، شاکری، بلال (1403)، بررسی فقهی توجه به آثار اجتماعی فتوا، فصلنامه مطالعات اصول فقه امامیه، سال یازدهم، شماره 21، 101-81.
بهبهانی، محمدبن باقر محمداکمل (1404ق)، مصابیح الضلال فی الشرح مفاتیح الشرایع، قم: انتشارات مؤسسه آیت الله وحید بهبهانی.
جعفری خسروآبادی، نصرالله، روستایی صدرآبادی، رایگان، محمود (1400)، نقش قاعده تعاون بر نیکی در حاکمیت و حکومت اسلامی، فصلنامه حکومت اسلامی، سال بیست­وششم، شماره اول، پیاپی99، صص 59-29.
جوادی آملی، عبدالله (1387)، ولایت، فقاهت، عدالت، قم: انتشارات اسراء.
حلی، مقداد بن عبدالله (1403ق)، نضد القواعد الفقیهه علی مذهب الامامیه، قم: انتشارات آیت­الله مرعشی نجفی.
سید باقری، سیدکاظم (1397)، حق مشارکت شهروندان و آزادی سیاسی با تأکید بر قرآن کریم، پژوهش­های سیاست اسلامی، سال ششم، شماره چهارم، صص 65-41.
سیدباقری، سیدکاظم، طالبی چالوکی، محمدجواد (1399)، نقش تعاون سیاسی-اجتماعی در رویارویی با بحران­های اجتماعی از منظر اخلاق اجتماعی، دوفصلنامه مطالعات علمی قدرت نرم، سال­دهم، شماره اول (پیاپی 22)، صص274-271.
شکوری، ابوالفضل (1377)، فقه سیاسی اسلام، تهران: انتشارات نورا.
عابدی درچه، محسن (1400)، مردمی­سازی حکمرانی متعالی در اندیشه و راهبرد امامین انقلاب اسلامی، فصلنامه حکمرانی متعالی، شماره هشتم، صص 107-108.
عبدالحسین پورفرد، مسعود (1398)، ثبات سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
عروتی موفق، اکبر(1396)، مبانی کرامت انسانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مجله پژوهش­های انقلاب اسلامی، شماره 20، بهار 96. صص 172-155.
علینی، محمد، غفاری، غلامرضا، زهیری، علیرضا (1394)، مبانی دینی سرمایه اجتماعی و رابطه آن با حکمرانی، فصلنامه علوم سیاسی، سال هفدهم، شماره شصت و هفتم، صص  166-132.
فاضل لنکرانی، محمدجواد (1393)، فقه و دستاوردهای توسعه، مجله گفتمان الگو، شماره 6.
فتحی واجارگاه، کوروش، واحد چوکده، سکینه (1388)، آموزش شهروندی در مدارس، تهران: انتشارات آییژ.
فصیحی، امان الله (1386)، دین و سرمایه اجتماعی، مجله معرفت، شماره 123، صص 23-44.
فیرحی، داود (1393)، فقه و حکمرانی حزبی، تهران: نشر نی.
قاری سید فاطمی، محمد(1393)، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر دوم، تهران: انتشارات شهر دانش.  
قربانی مقدم، محمد (1400)، قاعده تعاون براساس نگرش فقه حکومتی، فصلنامه حکومت اسلامی، سال بیست و ششم، شماره اول، پیاپی 99، صص 97-46.
کلینی، محمدبن یعقوب (1407)، الکافی، تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
لک­زایی، نجف، زارعی، راضیه (1390)، ظرفیت راهبردی فقه سیاسی شیعه در تولید اعتماد سیاسی، مجله شیعه شناسی، دوره سیزدهم، شماره اول، صص 96-73. 
مجلسی، محمد باقر(1403)، بحار الانوار، ج68، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
محمدی، مسعود، زرگوش نسب، عبدالجبار، کوخانی­زاده، کریم (1401)، بررسی دلایل اجتماعی بودن فقه شیعه، فصلنامه جامعه شناسی سیاسی، سال پنجم، شماره دوازدهم، صص 187-172.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388)، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، قم: انتشارات مؤسسه پژوهشی و آموزشی امام خمینی (ره).
مطهری، مرتضی (1386)، نظام حقوق زن در اسلام، تهران: انتشارات صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر (1371)، تفسیر نمونه، تهران، انتشارات دارالکتب.
موسوی خمینی، روح­الله (1378)، صحیفه امام؛ مجموعه آثار امام خمینی (ره)، تهران: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
هاشمی، سیدمحمد (1393)، حقوق بشر و آزادی­های اساسی، تهران: میزان.
.
.