رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

نظریۀ سیاسی ولایت در قرآن (مورد مطالعاتی نظریه تفسیری آیت الله معرفت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، دانشکده غیر انتفاعی اصول الدین، تهران، ایران، تهران
2 ،استادیار دانشکده اصول الدین،تهران، ایران
چکیده
بعد از مواجهۀ تمدن اسلامی با تجدد، عموماً پرسش­ها و تردیدها و تأملات مختلفی درباب این که مقتضیات سیاسی جهان جدید چگونه در تمدن اسلامی، و با توجه به الزامات آن، می‌تواند بازتاب بیابد، طرح شده است. طیفی از نظریات، از طرد و تکفیر، تا نسخ و احیای مطرح شده است که البته در این میان برخی نیز کوشیده‌اند با بازخوانی متجددانه‌ای از سنت به پروبلماتیک­های تجدد پاسخ بدهند که نظریۀ ولایت فقیه از این سنخ است. در همین راستا، این مقاله کوشیده است تا تتبعی در نظریۀ سیاسی ولایت در قرآن داشته باشد. لذا پرسش اصلی تحقیق این است که آیا می‌توان از آیاتِ سیاسی قرآنی یک نظریۀ سیاسی ولایت استخراج کرد. البته در اینجا، صرفاً بر یک بُعد این نظریه یعنی ایضاحِ کیستی حاکم مدینه و ویژگی اصلی آن تمرکز شده است. فرضیۀ تحقیق آن بوده که ابعاد مدنی قرآن و مجموعۀ آیات الاحکامی که در این کتاب مقدس وجود دارد، پتانسیل مفهومی لازم برای تدوین یک نظریۀ سیاسی را دارا است. یافته‌های تحقیق نشان داده است که اولاً امکان تدوین یک نظریۀ سیاسی ولایت مبتنی بر آیات قرآنی وجود دارد؛ و ثانیاً این نظریۀ سیاسی می‌تواند کردارهای سیاسی را توصیف؛ قوانین مربوطه را تبیین؛ و هنجارهای لازم را تجویز کند. رویکرد تحقیق تفسیری بوده و شیوۀ جمع آوری داده‌ها کتابخانه‌ای و اسنادی بوده است.
کلیدواژه‌ها

  • - قرآن کریم

    • نهج البلاغه
    • اسلامی ندوشن، محمد علی (1376)، ایران و تنهاییش، تهران، شرکت سهامی انتشار
    • الشیبی، کامل مصطفی (1387)، تشیع و تصوف تا آغاز سدۀ دوازدهم هجری، ترجمۀ علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران، انتشارات امیرکبیر
    • اشتراوس، لئو (1398)، افلاطون، ترجمه علی رزاقی، صص 163-71 در تاریخ فلسفۀ سیاسی (جلد اول: قدما)، ویراستۀ لئو اشتراوس و جوزف کراپسی، ویراستاران فارسی یاشار جیرانی و شروین مقیمی، تهران، انتشارات پگاه روزگار نو
    • امینی، عبدالحسین (1394)، الغدیر، ترجمه ابوالقاسم حسینی، قم، موسسه بعثت
    • انصاری، اسماعیل (1416)، اسرار آل محمد، قم، نشر الهادی
    • ایزوتسو، توشیهیکو (1388)، مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآن مجید، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، تهران، نشر فرزان روز
    • بشیریه، حسین (1386)، عقل در سیاست (سی و پنج گفتار در فلسفه، جامعه شناسی و توسعه سیاسی)، تهران، نشر نگاه معاصر
    • بیابان نورد سروستانی، علیرضا، اشرفی، اکبر، بخشایشی اردستانی، احمد، و درخشه، جلال. (1398). تعامل نظریه و عمل سیاسی در اندیشه سیاسی شیعه و نقش آن در تحولات پهلوی اول. رهیافت انقلاب اسلامی، 13(47)، 63-86.
    • حکیم باشی، حسن. (1374). سبب نزول آیه ولایت. پژوهش های قرآنی، 1(2)، 87-124.
    • حسینى تهرانى‏، سید محمد حسین (1426)، امام شناسی، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی
    • جابری، محمد عابد (1389)، نقد عقل عربی: پژوهشی ساختارگرا در شکل گیری عقلانیت کلاسیک عرب، ترجمۀ سید محمد آل مهدی، تهران، نشر آفتاب
    • خاکسار، علی محمد، میراحمدی، منصور، و صفوی، حمزه. (1395). بررسی مقایسه‌ای اصول فکری تشیع (با تمرکز بر امام خمینی ره) و نوسلفی گری (با تمرکز بر داعش). رهیافت انقلاب اسلامی، 10(37)، 39-56.
    • خواجه نصیرالدین طوسی (1374)، آغاز و انجام، مقدمه و شرح و تعلیقات از آیت الله حسن زاده آملى‏، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
    • روآ، اولیویه (1398)، جهل مقدس، ترجمه عبدالله ناصری و سمیه طباطبایی، تهران، نشر مروارید
    • رجایی، مصطفی (1381)، نظریه سیاسی، فلسفه سیاسى و ایدﺋولوژى سیاسى، ترجمۀ احمدرضا طاهرى پور، فصلنامه علوم سیاسى 1381 شماره 18
    • زمخشری، محمودبن عمربن محمد (1389)، تفسیر کشاف، ترجمه مسعود انصاری، تهران، نشر ققنوس
    • سجادی، سید جعفر (1362)، فرهنگ معارف اسلامی (جلد سوم)، تهران، نشر کومش
    • غزالی، أبو حامد (1424ه.)،الاقتصاد فی الاعتقاد، تحقیق عبد الله محمد الخلیلی، لبنان، دارالکتب العلمیة
    • کوثرانی، وجیه (1402)، فقیه و سلطان: دیالکتیک دین و سیاست در تجربۀ تاریخی عثمانی و صفویه-قاجاریه، ترجمۀ یاسین عبدی، تهران، نشر پارسه
    • کربن، هانری (1391)، چشم اندازهای معنوی و فلسفی اسلام ایرانی، ترجمه انشالله رحمتی، تهران، نشر سوفیا
    • کدی، نیکی آر. (1396)، واکنشی اسلامی به امپریالیسم (بررسی اندیشه سیاسی و مذهبی سیدجمال الدین اسدآبادی)، ترجمه مریم سادات سیدکریمی، تهران، انتشارات صمدیه
    • گلاک، هانس یوهان (1389)، فرهنگ اصطلاحات ویتگنشتاین، ترجمه همایون کاکاسلطانی، تهران، انتشارات گام نو
    • فارابی، ابونصر (1361)، اندیشه های اهل مدینه فاضله، ترجمۀ سید جعفر سجادی، تهران، انتشارات طهوری
    • فیرحی، داود (1390)، دین و دولت در عصر مدرن (جلد اول)، تهران، انتشارات رخ داد نو
    • فیرحی، داود (1399)، مفهوم قانون در ایران معاصر: تحولات پیشامشروطه، تهران، نشر نی
    • فیرحی، داود (1400)، دولت مدرن و بحران قانون: چالش قانون و شریعت در ایران معاصر، تهران، نشر نی
    • مصلح، پگاه (1398)، مقدمات و اصول نظریه پردازی سیاسی، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
    • محقق سبزوارى (1383)، اسرار الحکم، تصحیح کریم فیضی، قم، انتشارات مطبوعات دینی
    • معرفت، محمد هادی (1387)، التفسیر الأثرى الجامع، قم، موسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید
    • معرفت، محمدهادی (1418ق.)، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، مشهد، الجامعة الرضویة للعلوم الإسلامیة
    • مکارم شیرازی، ناصر (1386)، آیات ولایت در قرآن، قم، انتشارات نسل جوان
    • نصیری، علی (1387)، معرفت قرآنی (یادگار آیت‌الله محمدهادی معرفت) (جلد 1)، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
    • یزدی مطلق، محمود (1381)، امامت پژوهى(بررسى دیدگاههاى امامیه، معتزله واشاعره)، مشهد، انتشارات دانشگاه علوم رضوی

    Al-Shaibi, K. M. (2008). Shi'ism and Sufism up to the 12th Hijri century (A. Z. Qaragozlou, Trans.). Amir Kabir Publications. (in Persian)

     Strauss, L. (2019). Plato (A. Razaghi, Trans.). In History of Political Philosophy: Volume 1 - Ancient Thinkers (Y. Jirani & S. Mogimi, Eds.). Pegah-e Roozegar Publications. (in Persian)

    Amini, A. (2015). Al-Ghadir (A. H. Hosseini, Trans.). Be'sat Institute. (in Persian)

    Ansari, E. (1995). Asrar Aal Muhammad. Al-Hadi Publications. (in Persian)

    Izutsu, T. (2009). Ethico-Religious Concepts in the Qur'an (F. Badrei, Trans.). Farzan Rooz Publications. (in Persian)

    Bashiriyeh, H. (2007). Aql dar siyasat (Reason in Politics). Negah Moaser Publications. (in Persian)

    Biaban Nourd Sarvestani, A., Ashrafi, A., Bakhshayeshi Ardestani, A., & Derakhshah, J. (2019). The interaction of theory and political practice in Shi'a political thought and its role in the developments of the First Pahlavi period. Rahyaft-e Enghelab-e Islami, 13(47), 63-86. (in Persian)

    Hakim Bashi, H. (1995). The reason for the revelation of the verse of Wilayah. Pazhuhesh-haye Qur'ani, 1(2), 87-124. (in Persian)

    Hosseini Tehrani, S. M. H. (2005). Imamology. Allameh Tabatabai Publications. (in Persian)

    Jaberi, M. A. (2010). Naqd-e aql-e arabi (Critique of Arab Reason) (S. M. A. Mahdi, Trans.). Aftab Publications. (in Persian)

    Khaksar, A. M., Mirahmadi, M., & Safavi, H. (2016). Comparative study of Shi'a intellectual principles (focusing on Imam Khomeini) and Neo-Salafism (focusing on ISIS). Rahyaft-e Enghelab-e Islami, 10(37), 39-56. (in Persian)

    Khwajah Nasir al-Din Tusi (1995). Aghaz va anjam (Beginning and End) (H. Zadeh Amoli, Ed.). Ministry of Culture and Islamic Guidance. (in Persian)

    Roy, O. (2019). The holy ignorance (A. Naseri & S. Tabatabai, Trans.). Morvarid Publications. (in Persian)

    Rajayi, M. (2003). Political theory, political philosophy, and political ideology (A. T. Pour, Trans.). Political Science Quarterly, 18, 36-45. (in Persian)

    Zamakhshari, M. O. (2011). Al-Kashshaf (M. Ansari, Trans.). Qoqnoos Publications. (in Persian)

    Sajjadi, S. J. (1983). Farhang-e ma'aref-e Islami (Islamic Knowledge Dictionary, Vol. 3). Koumesh Publications. (in Persian)

    Ghazali, A. H. (2003). Al-Iqtisad fi al-I'tiqad (A. M. Khalili, Ed.). Dar al-Kutub al-Ilmiyah.

    Kawtharani, W. (2023). Faqih and Sultan: The dialectic of religion and politics in Ottoman and Safavid-Qajar experiences (Y. Abdi, Trans.). Parseh Publications. (in Persian)

    Corbin, H. (2012). Spiritual and philosophical perspectives of Iranian Islam (A. Rahmati, Trans.). Sophia Publications. (in Persian)

    Keddie, N. R. (2017). An Islamic response to imperialism (Study of Sayyid Jamal al-Din Asadabadi's political and religious thought) (M. S. S. Karimi, Trans.). Samadiyeh Publications. (in Persian)

    Glock, H. J. (2010). Dictionary of Wittgenstein's Terms (H. Kakavand, Trans.). Gam-e No Publications. (in Persian)

    Farabi, A. N. (1982). Ideas of the people of the virtuous city (S. J. Sajjadi, Trans.). Tahoori Publications. (in Persian)

    Fayrhi, D. (2011). Religion and state in the modern age (Vol. 1). Rokhdad Now Publications. (in Persian)

    Fayrhi, D. (2021). The concept of law in contemporary Iran: Pre-constitutional transformations. Ney Publications. (in Persian)

    Fayrhi, D. (2022). Modern state and the crisis of law: The challenge of law and Sharia in contemporary Iran. Ney Publications. (in Persian)

    Mosleh, P. (2020). Foundations and principles of political theorization. Humanities and Cultural Studies Research Institute. (in Persian)

    Mohaghegh Sabzevari, M. B. (2004). Asrar al-Hikam (Secrets of Wisdom) (K. Feyzi, Ed.). Maktubat-e Dini Publications. (in Persian)

    Mar'ifat, M. H. (2008). Al-Tafsir al-Athari al-Jami'. Al-Tamhid Cultural Institute. (in Persian)

    Mar'ifat, M. H. (1997). Al-Tafsir wa al-Mufassirun fi Thawbihi al-Qashib. Razavi University of Islamic Sciences. (in Persian)

    Makarem Shirazi, N. (2007). Ayat-e Wilayah in the Quran. Nasl-e Javan Publications. (in Persian)

    Nasiri, A. (2009). Quranic Knowledge: In Memory of Ayatollah Muhammad Hadi Mar'ifat (Vol. 1). Islamic Culture and Thought Research Institute. (in Persian)

    Yazdi Motlaq, M. (2003). Imamate Research: A study of Imami, Mu'tazili, and Ash'ari views. Razavi University Press. (in Persian)