رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

رویکرد اجتماعی در سیاستگذاری کیفری در ایران پس از انقلاب اسلامی براساس مدل گابریل تارد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتراى حقوق کیفرى و جرمشناسى، دانشگاه آزاد اسلامى، واحد امارات
2 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران(نویسنده مسئول).
3 عضو هیأت علمى، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
چکیده
ماهیتِ دولت، با التفات به طبیعت بشر، از منظر برخی از جامعه‌شناسان و اصحابِ علوم سیاسی، از جهاتی با قهر و خشونتِ (البته مشروع و قانونی) عجین شده تا جایی که ماکس وبر بر این باور بود که دولت یعنی انحصار اِعمال قوای قهریه؛ از سویی دیگر، برخی از متفکران، مانند فوکو، نهادهای اِعمال قهر (مانند زندان) را در واقع دستگاه‌های منضبط ‌سازی سوژه‌ها می‌دانند و نگاهی نقادانه و منفی به آنها دارند. از این رو، سیاستگذاری کیفری و چگونگی مجازات شهروندان خاطی یکی از کارکردهای دولت است که باید مورد تأمل و بازخوانی قرار بگیرد. در همین راستا پرسش اصلی این مقاله بر آن بوده که آیا در سیاستگذاری کیفری در ایران از رویکردهای اجتماعی بهره‌ برده‌اند یا که خیر. فرضیه مقاله با عطف به نظریه تقلید گابریل تارد این بوده است که برخی از سیاستگذاری­های کیفری متأخر مثل کاهش مجازات­ها و مجازات­های جایگزین با اتکای بر رویکرد اجتماعی اخذ شده یا حداقل قابل توجیه است. یافته‌های تحقیق نشان داده است که نه تنها بخشی از سیاستگذاری کیفری در نظام حقوقی ایران می تواند با نظریه تقلید تارد پشتیبانی تئوریک شود، بلکه بنا بر قوت این نظریه بهتر است تا حد ممکن در موارد دیگر نیز با اتکای بر نتایج این نظریه بازخوانی در سیاستگذاری­های کیفری انجام گردد. رویکرد مقاله توصیفی-تحلیلی و شیوه جمع آوری داده‌ها اسنادی و کتابخانه‌ای بوده است.
کلیدواژه‌ها

  • - آرون، ریمون (1377)، مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه شناسی، ترجمه باقر پرهام، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی
  • آذریان قهفرخی، مرتضی. (1395). بررسی نظریه تاثیر تقلید بر رفتار اجتماعی گابریل تارد. کنفرانس ملی فقه، حقوق و روانشناسی
  • آشوری، محمد (1376)، عدالت کیفری (مجموعه مقالات)، تهران، انتشاراتِ گنج دانش
  • ابن طباطبا، محمد بن على(ابن طقطقى) (1367)، تاریخ فخرى در آداب ملکدارى و دولتهاى اسلامى، ترجمه محمد وحید گلپایگانى، تهران، شرکت انتشارات علمى و فرهنگى
  • انصاری، محمودرضا، و بیاتی، محمدحسین. (1401). جایگاه عدالت قضایی در تحقق جامعه مطلوب اسلامی. رهیافت انقلاب اسلامی، 16(59)، 275-294.
  • برگ، اتوکلاین (1386)، روانشناسی اجتماعی، ترجمه علی محمد کاردان، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی
  • بودون، ریمون (1387)، مطالعاتی در آثار جامعه‌شناسان کلاسیک، ترجمه باقر پرهام، تهران، نشر مرکز
  • تاد، جودیت، و بوهارت، آرتور (۱۳۷۹)، اصول روان شناسی بالینی و مشاوره، ترجمه مهرداد فیروزبخت، تهران، انتشارات روانشناسی و هنر
  • حاجی ده آبادی، محمدعلی، و خیری، علی (1391)، عوامل اجتماعی مؤثر در پیدایش کجروی و جرم از دیدگاه ابن خلدون، معرفت فرهنگی اجتماعی سال سوم پاییز 1391 شماره 4 (پیاپی 12)، صفحات 87 الی 108
  • جعفرزاده، سیامک، نیکخواه سرنقی، رضا، و علیزاده، حمید. (1402). تحولات بنیادین قانون کاهش مجازات حبس تعزیری در فرآیند تحقیقات مقدماتی. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 11(42)، 121-151.
  • جونز، ادوارد؛ و آلپورت، گوردون‌ ویلارد (1371)، روان‌شناسی اجتماعی از آغاز تا کنون، ترجمه محمد تقی منشی طوسی، مشهد، انتشارات اداره امور فرهنگی آستان قدس رضوی
  • خمینی، سید روح الله (1390 ق.)، تحریر الوسیله (جلد دوم)، قم، نشرمکتبه العلمیه الاسلامیه
  • زاریلی، فیلیپ و همکاران (1399)، تاریخهای تئاتر، ترجمۀ مهدی نصراله زاده، تهران، انتشارات بیدگل
  • سعیدی، فریده (1386)، مدخل حبس (در دائره المعارف بزرگ اسلامی)، تهران، انتشارات موسسه دبا
  • سیدنژاد کوهستانی، اشرف السادات (1398)، بررسی تطبیقی حبس و حبس زدایی در حقوق ایران و مصر، رساله دکتری، دانشگاه عدالت، تهران.
  • عالم‌زاده نوری، محمد (1388)، رویکرد رفتار گرایی در رشد اخلاقی، پگاه حوزه تابستان 1388 شماره 270
  • عظیمی، فاطمه، و میرزایی، محمد. (1400). جایگاه و نقش عدالت اجتماعی در نظام قضایی اسلام و سیاست جنایی جمهوری اسلامی. رهیافت انقلاب اسلامی، 15(54)، 245-264.
  • غلامی، حسین، و خاکسار، داوود. (1398). عوامل مؤثر بر صدور مجازات‌های جایگزین حبس. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 7(26)، 9-40.
  • فضلی، مهدی، و دارابی ‌پناه، شهین. (1395). تحلیل آثار حبس بر زندانیان زن در پرتو نظریه «قوانین تقلید» گابریل تارد. پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی، 4(7)، 5-32.
  • فوکو، میشل (1380)، مراقبت و تنبیه: زایش زندان، ترجمه افشین جهاندیده و نیکو سرخوش، تهران، نشر نی
  • کلی، جان (1388)، تاریخ مختصر تئوری حقوقی در غرب، ترجمه محمد راسخ، تهران، انتشاراتِ طرح نو
  • لازرژ، کریستین (1382)، درآمدی به سیاست جنایی، مترجم علی‌حسین نجفی‌ابرندآبادی ، تهران، نشر میزان
  • متولی‌زاده نایینی، نفیسه (1399)، نظریه جرم شناختی تقلید و آموزه های اسلامی، ششمین همایش بین المللی مطالعات دینی و علوم انسانی در جهان اسلام، پاییز 1399
  • مرتضوی، سید ضیآء. (1386). درآمدى بر مبانى کلى فقهى حجاب و مسئولیت دولت اسلامى. فقه، 14(شماره 52-51)، 12-52.
  • مصباح یزدی، محمد تقی (1379) نقش تقلید در زندگی انسان، تقریر از کریم سبحانی، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
  • مهرا، نسرین، یکرنگی، محمد، و موُذن، عباس. (1397). سیاست کیفری ایران بعد از انقلاب در تعزیرات. مجله حقوقی دادگستری، 82(103)
  • موذن، عباس، مهرا، نسرین، و قورچی بیگی، مجید (1396)، تحلیل تطبیقی الگوهای کیفردهی در نظام کیفری ایران و انگلستان. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 6(20)، 105-140.
  • هابز، توماس (1380)، لویاتان، ترجمه حسین بشیریه، تهران، نشر نی

 

Alamzadeh Nouri, Mohammad (2009), The Behaviorist Approach in Moral Development, Pegah howze, Summer 2009, No. 270

Ansari, Mahmoud Reza, and Bayati, Mohammad Hossein. (2022). The Place of Judicial Justice in the Realization of the Desirable Islamic Society. Rahyaft-e Enqelab-e Islami, 16(59), 275-294.

 Aron, Raymond (1998), Main Currents in Sociological Thought, Translated by Bagher Parham, Tehran, Scientific and Cultural Publications

Ashouri, Mohammad (1997), Criminal Justice (Collection of Articles), Tehran, Ganj Danesh Publications

Azarian Qahfarrokhi, Morteza. (2016). Investigating the Theory of the Impact of Imitation on Social Behavior by Gabriel Tarde. National Conference on Jurisprudence, Law and Psychology

Azimi, Fatemeh, and Mirzaei, Mohammad. (2021). The Position and Role of Social Justice in the Islamic Judicial System and the Criminal Policy of the Islamic Republic. Rahyaft-e Enqelab-e Islami, 15(54), 245-264.

Berg, Otto Kline (2007), Social Psychology, Translated by Ali Mohammad Kardan, Tehran, Scientific and Cultural Publications

Boudon, Raymond (2008), Studies on the Works of Classical Sociologists, Translated by Bagher Parham, Tehran, Nashr-e Markaz

Fazli, Mehdi, and Darabi Panah, Shahin. (2016). Analysis of the Effects of Imprisonment on Female Prisoners in Light of Gabriel Tarde's Theory of "Laws of Imitation". Researches in Criminal Law and Criminology, 4(7), 5-32.

Foucault, Michel (2001), Discipline and Punish: The Birth of the Prison, Translated by Afshin Jahandideh and Niko Sorkhosh, Tehran, Ney Publishing

Gholami, Hossein, and Khaksar, Davood. (2019). Factors Affecting the Issuance of Alternative Punishments to Imprisonment. Journal of Criminal Law Research, 7(26), 9-40.

Haji Dehabadi, Mohammad Ali, and Khairi, Ali (2012), Social Factors Affecting the Emergence of Deviance and Crime from the Perspective of Ibn Khaldun, Marefat-e Farhangi Ejtemaee, Third Year, Autumn 2012, No. 4 (Consecutive 12), pp. 87-108

Hobbes, Thomas (2001), Leviathan, Translated by Hossein Bashiriyeh, Tehran, Ney Publishing

Ibn Tabataba, Muhammad bin Ali (Ibn Taqtaqi) (1988), Tarikh Fakhri in the Etiquette of Kingship and Islamic Dynasties, Translated by Mohammad Vahid Golpayegani, Tehran, Scientific and Cultural Publishing Company

Jafarzadeh, Siamak, Nikkhah Sarnaghi, Reza, and Alizadeh, Hamid. (2023). Fundamental Transformations of the Law on Reducing the Punishment of Discretionary Imprisonment in the Preliminary Investigation Process. Journal of Criminal Law Research, 11(42), 121-151.

Jones, Edward; and Allport, Gordon Willard (1992), Social Psychology from the Beginning to the Present, Translated by Mohammad Taghi Monshi Toosi, Mashhad, Cultural Affairs Department of Astan Quds Razavi Publications

 Kelly, John (2009), A Short History of Legal Theory in the West, Translated by Mohammad Rasekh, Tehran, New Plan Publications

Khomeini, Seyyed Ruhollah (n.d.), Tahrir al-Wasilah (Volume Two), Qom, Maktaba al-Ilmiyya al-Islamiyya Publication

Lazerge, Christian (2003), An Introduction to Criminal Policy, Translated by Ali Hossein Najafi Abrandabadi, Tehran, Mizan Publishing

Mehra, Nasrin, Yekrangi, Mohammad, and Moazen, Abbas. (2018). Iran's Criminal Policy After the Revolution in Tazirāt. Journal of Judicial Law, 82(103)

Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi (2000) The Role of Imitation in Human Life, narrated by Karim Sobhani, Qom, Publications of the Imam Khomeini Educational and Research Institute

Moazen, Abbas, Mehra, Nasrin, and Ghorchi Beigi, Majid (2017), Comparative Analysis of Punishment Models in the Criminal System of Iran and England. Journal of Criminal Law Research, 6(20), 105-140.

Morteza, Seyed Zia. (2007). An Introduction to the General Principles of Islamic Veil and the Responsibility of the Islamic State. Fiqh, 14(No. 52-51), 12-52.

Motavallizadeh Naeini, Nafiseh (2020), Criminological Theory of Imitation and Islamic Teachings, Sixth International Conference on Religious Studies and Humanities in the Islamic World, Autumn 2020

Saeedi, Farideh (2007), Entry on Imprisonment (in the Great Islamic Encyclopedia), Tehran, Institute of Daba Publications

Seyednejad Kouhestani, Ashraf al-Sadat (2019), A Comparative Study of Imprisonment and Decarceration in the Laws of Iran and Egypt, PhD Thesis, University of Justice, Tehran.

Tad, Judith, and Bohart, Arthur (2000), Principles of Clinical Psychology and Counseling, Translated by Mehrdad Firouzbakht, Tehran, Psychology and Art Publications

Zarilli, Philip, et al. (2020), Histories of the Theatre, Translated by Mehdi Nasrallahzadeh, Tehran, Bidgol Publications