استادیار مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی تهران، ایران
چکیده
یکی از اهداف مهم ماده 100 فصل هفتم قانون برنامه هفتم، افزایش سهم دیپلماسی عمومی در سبد کلان سیاست خارجی است. دیپلماسی پارلمانی از ارکان دیپلماسی عمومی و مکمل دیپلماسی رسمی است. به نظر میرسد کارآمدسازی ظرفیتهای دیپلماتیک قوه مقننه برای ارتقای ارزش افزوده دیپلماسی عمومی و کمک به دیپلماتهای رسمی در مذاکرات راهبردی، نیازمند تحول اصلاح ساختارو قانون آئین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی و آشنایی هیأتهای دیپلماتیک قوه مقننه با فنون و مهارت های دیپلماسی است. سوال اصلی تحقیق حاضر این است که برای هم افزایی ظرفیت دیپلماسی پارلمانی با اولویت های فصول 21 و 22 قانون برنامه هفتم، چه راهکارهایی ضرورت دارد. در این تحقیق به نقش مردم و فن آوریهای نوظهور در توانمندسازی و مردمی سازی فعالیتهای دیپلماتیک نمایندگان اشاره شده است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف راهبردی ـ کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش، توصیفی ـ تبیینی است. نوآوری این تحقیق این است که از طریق هم افزایی ظرفیتهای دیپلماسی پارلمانی و رسمی و نگاه راهبردی به قانون برنامه هفتم، گذار از دیپلماسی پارلمانی سنتی به دیپلماسی پارلمانی تراز انقلاب اسلامی را در اولویت قرار داده است. نظریه ساختار ـ کارگزار به دلیل نگاه تحول گرایانه به ساختارها و توانمندسازی نماینده ـ دیپلمات ها، میتواند در شکل گیری دیپلماسی پارلمانی کارآمد مؤثر باشد.
امیراحمدیان، بهرام(1400). «شبکه راه های ارتباطی و بنادر ایران در تسهیل ارتباطات منطقه ای سازمان همکاری های شانگهای»، مؤسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی.
آقامحمدی، ابراهیم(1399). چهارچوب تحلیلی ساختار ـ کارگزار در سیاست خارجی ایران، پژوهش نامه علوم سیاسی، سال ششم، شماره 4.
پور رمضان، پرهام(1401). «تحلیل تأثیرات توسعه کریدورهای ترانزیتی بر ارتقاء جایگاه دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران(مطالعه موردی کریدور جنوب به شمال)»، مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوسیاسی، دانشگاه تهران.
حقیقت، سید صادق(1389). مسئله ساختار ـ کارگزار در علوم اجتماعی، فصلنامه علمی ـ پژوهشی روش شناسی علوم انسانی، س 16، شماره 64 و 65.
دانش نیا، فرهاد(1394). «سازه انگاری الکساندر ونت: امتناع گذار از بن بست های تئوریک روابط بین الملل و دست یابی به راهی میانه»، جستارهای سیاسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شماره دوم.
دلاورپوراقدم، مصطفی(1403). دیپلماسی مجامع پارلمانی(1): مجمع مجالس آسیایی و ابتکارات دیپلماتیک مجلس دوازدهم، ماهنامه گزارش های کارشناسی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، دوره 32، شماره 9.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال و فیروزه رادفر(1403). دیپلماسی عمومی: پیوند قدرت سیاسی و قدرت مردمی، پژوهش نامه دیپلماسی فرهنگی، دوره 1، شماره 3.
رحمت حاجی مینه و محمد عابدی(1399). پارلماسی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، دوره دوازدهم، ش 2.
سینایی، وحید و سمیه زمانی(1390).«نقش مجالس قانونگذاری در فرآیند سیاستگذاری؛ به سوی یک الگوی نظری»، نشریه راهبرد، ش 58.
صادقیان، حسن(1401). «نقش حیاتی کریدور بین المللی شمال – جنوب در فعال سازی دیپلماسی اقتصادی ایران»، مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا.
صدرپور، سید امیر حسین و دیگران(1395). بررسی سازوکار نوین دیپلماسی عمومی بر مبنای نظریه قدرت نرم جوزف نای، فصلنامه مطالعات قدرت نرم، سال ششم، شماره چهاردهم.
غلامپور آهنگر، ابراهیم(1403). ابتکارات مجالس قانونگذاری دنیا برای توانمندسازی دیپلماسی پارلمانی(1): ابزار و روش های دیپلماتیک پارلمان اروپا» به شماره مسلسل 20013، تهران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، گروه پارلمانی دفتر مطالعات سیاسی.
قاضی شریعت پناهی، سید ابوالفضل(1383). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، تهران: میزان، چ دوازدهم.
الکساندر ونت(1386). «نظریه اجتماعی سیاست بینالملل»، مترجم: حمیرا مشیرزاده، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه.
مجیدی، محمدرضا و غلامرضا خادمی(1403). ارزیابی رابطه بین قانونگذاری نمونه مجامع بین پارلمانی و همگرایی منطقه ای در کشورهای مستقل همسود، تهران، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، فصلنامه مجلس و راهبرد، دوره 31، شماره 119.
مشیرزاده، حمیرا(1388). تحول در نظریه های روابط بین الملل تهران: سازمان سمت.
ملایی، اعظم و مجید کافی(1401). راهبردهای جمهوری اسلامی ایران برای مواجهه و بهره گیری از دیپلماسی هوش مصنوعی، دو فصلنامه علمی دانش سیاسی، سال هیجدهم.
موسی زاده، رضا و بهنام خسروی(1394). «بریکس و نهادسازی بین المللی»، فصلنامه سیاست خارجی، شماره 4.
هادیان، ناصر(1388). جایگاه مفهومی دیپلماسی عمومی، فصلنامه بین المللی روابط خارجی، سال اول، شماره 3.
Council of Europe (2010). Parliamentary Assembly, Available at: https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=17926&lang=en, Accessed on 02/03/2025.
Council of Europe (2024). Promoting Parliamentary Diplomacy, https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=17926&lang=en, Accessed on: 17/12/2024.
Diplo (2024). Parliamentary Diplomacy, Available at: https://www.diplomacy.edu/topics/parliamentary-diplomacy/Accessed on: 14/12/2024.
IPU (2024), “National Parliaments”, Available at: https://www.ipu.org/national-parliaments, (Accessed on: 2/9/2024).
Ohio State University, Department of Political Science (2024). Alexander Wendt, Available at: https://polisci.osu.edu/people/wendt.23, Accessed on: 05/02/2025.
LSD (2025). Parliamentary Diplomacy, Available at: https://www.lsd.law/define/parliamentary-diplomacy, Accessed on: 19/05/2025..
Aghamohammadi, Ebrahim (2019). Structure-Agent Analytical Framework in Iran's Foreign Policy, Political Science Research Journal, 6(14).
Alexander Wendt (2007). Social Theory of International Politics, Translator: Humaira Moshirzadeh, Tehran, Office of Political and International Studies, Ministry of Foreign Affairs.
