رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

نقش آفرینی تحزب در نظام سیاست گذاری جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دوره دکتری تخصصی سیاستگذاری عمومی. واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار علوم سیاسی. دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی. تهران. ایران
3 دانشیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل ، واحد تهران جنوب ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
4 استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل ، واحد تهران جنوب ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
چکیده
از منظر تاریخی موضوع انتخابات و تحزب از دستاوردهای دولت مدرن بوده و با تکوین نهضت مشروطه وارد ادبیات حکمرانی در ایران شده است؛ اما از همان بدو ورورد، مسأله حزب و نسبت آن با حکمرانی و نظام سیاستگذاری همواره با چالش مواجه بوده است به گونه ای که با استقرار جمهوری اسلامی ایران نیز، از میزان ابهام آن کاسته نشده است، در این مقاله تلاش شده است تا مساله فقدان ارتباط نهادی و نظام مند میان تحزب با نظام سیاستگذاری در جمهوری اسلامی ایران بررسی شود. در این راستا به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم که نقش احزاب و نظام تحزب در نظام سیاستگذاری ایران چگونه است؟  چارچوب نظری این مقاله نیز، یک تحلیل نهادی است که تلاش کرده تا اثر شبکه نهاد تحزب بر شبکه نهاد سیاستگذاری را بررسی کند. مسیر این مقاله، مطالعه یک رابطه بوده و اکتشافی است و مبتنی بر تحلیل علی نیست. نتیجه­ای که در مسیر پاسخ به سؤال تحقیق به آن رسیدیم این است که در فقدان حکمرانی حزبی، فرایندهای جایگزین برای نقش آفرینی احزاب در نظام سیاستگذاری ایران شامل بسترسازی اجتماعی و گفتمان سازی است که می­تواند فقدان اصالت حزبی،  انفعالی بودن احزاب، باورهای منفی و فقدان کارایی احزاب و مشروعیت آن ها را از طریق انتخابات به دلیل همبستگی ملی و خنثی سازی توطئه­ ها جبران نماید.
کلیدواژه‌ها

  • اعمایی حسن، رضایی مصطفی، (1398).امتناع‌حکمرانی‌حزبی؛ ‌آسیب ‌شناسی‌ رابطه ‌نظام‌حزبی‌ و‌ نظام ‌انتخاباتی ‌درجمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، فصلنامـه ‌علمـی‌‌ رهیافت‌هـای‌ سیاسـی ‌و ‌بین‌المللـی، دوره 11، شماره 1، پیاپی 59)، پاییز.
  • پیروز، مجید (1397). حزب تراز اسلامی؛ بررسی کارنامه و عملکرد حزب جمهوری اسلامی (66- 1357)، فصلنامه گفتگو، شماره 78.
  • خلیلی، محسن (1378). بررسی مقایسه‌ای آزادی‌های سازمان‌پیوندی و گروه‌بندی در قانون اساسی و قانون عادی جمهوری اسلامی ایران، مجموعه مقالات تحزب و توسعه سیاسی، تهران: انتشارات همشهری، جلد 2، چاپ اول.
  • رز، ریچارد (1390). دایره‌المعارف بین‌المللی انتخابات، ترجمه‌ی محمدتقی دلفروز، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
  • رشیدیان، محمد (1382). مشروح مذاکرات جلسه علنی مجلس شورای اسلامی، تهران: روزنامه رسمی‌، شماره 17188، جلسه 397، مورخ 12/11/1382.
  • سرمد، زهره،حجازی، الهه، بازرگان، عباس(1393).روش های تحقیق در علوم رفتاری، چاپ بیست و هفتم، تهران: نشر آگاه
  • فیرحی، داود (1396). فقه و حکمرانی حزبی، چاپ اول، تهران: نشر نی.
  • مرکز مالمیری، احمد و قهرمان‌پور، رحمان. (1382). بررسی راه های اعطای کمک های مالی دولتی به احزاب، مجلس و راهبرد، شماره 38.
  • مشفق، محمدعلی (1396). کندوکاوی آسیب شناسانه در نظام انتخابات، چاپ اول، تهران: نشر کویر.
  • هاشمی، امیرعلی(1389). نظام حزبی و جامعه اسلامی، پژوهشکده باقرالعلوم.
  • های، کالین، (1385). درآمدی انتقادی بر تحلیل سیاسی، ترجمه‌ی احمد گل‌محمدی، تهران، نشر نی، چاپ اول.

 

Golosov, Grigorii V. (2010): The Effective Number of Parties: A New Approach. Party Politics, 16(2):171–192.

Ispp(2022). Why Study Public Policy? What Makes It Important Now More Than Ever? https://www.ispp.org.in/blog/why-study-public-policy-what-makes-it-important-now-more-than-ever/.

Mainwaring ,Scott, Fernando Bizzarro, Aaron Watanabe, María Victoria De Negri(2020). Party System Institutionalization in Democracies, oxfordbibliographies.

Nurdlund, P. (2008). Conclusion, in Political parties in Conflict–Prone Societies: Regulations, Engineering and Democratic Development, Edited by Reily, B. and Nordlund, P., United Nation University Press.

Peters, B. G. (2000). Institutional theory: problems and prospects. Political science series Number 69. Institute for Advanced Studies, Vienna, Austria.

Robbins ,Joseph W.(2010). Party System Institutionalization and Government Spending,Comparative Politics, Vol. 42, No. 2 (January 2010), pp. 229-248 (20 pages), Published By: Comparative Politics, Ph.D. Programs in Political Science, City University of New York

Robinson,Alan David,(2025). 'GOVERNMENT – PARTY SYSTEM', from An Encyclopaedia of New Zealand, originally published in 1966, URL: http://www.TeAra.govt.nz/mi/1966/government-parliamentary-elections/page-10 (accessed 25 May 2025)

Shalabi ,Muhammad (1999). Methodology of Political Analysis. Algeria: Faculty of Law and Political Science.

Smith, K., & Larimer, C. (2017). The public policy theory primer (3rd ed.). Westview Press.

Smith, M., & Davey, M. (2018). Stung by election losses, Republicans in the states seek a way to neutralize Democrats. New York Times. Retrieved from https://www.nytimes.com/2018/12/03/us/wisconsin-lawmakers-republicans-power.html

Tullock, Gordon.(1965). "Entry barriers in politics." The American Economic Review 55.1/2: 458–466.

Van Biezen, I. (2008). Party Regulation and Constitutionalization: A Comparative Overview, in Political parties in Conflict–Prone Societies: Regulations, Engineering and Democratic Development, Edited by Reily, B. and Nordlund, P., United Nation University Press.