رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

ارزیابی سیاست خارجی ایران و چین در خلیج‌فارس از منظر نقش قدرت‌های بزرگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
جعفر راستگو 1
امین روان بد 2
غفار زارعی 2
1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، واحد لامرد، دانشگاه آزاد اسلامی، لامرد، ایران
2 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد لامرد، دانشگاه آزاد اسلامی، لامرد، ایران
چکیده
امریکا طی سالیان طولانی یکی از متحدان اصلی کشورهای منطقه خلیج­فارس از جمله اعضای شورای همکاری خلیج­فارس بوده است، اما امروزه با ورود چین به عرصه­های مختلف فناوری، اقتصادی و مناطق استراتژیک، رقابت دو قدرت بزرگ در این منطقه ایجاد شده است. با توجه به اینکه رقابت دو قدرت بزرگ بر وضعیت و شرایط کشورهای منطقه خلیج­فارس از جمله ایران نیز اثرگذار خواهد بود، پژوهش حاضر درصدد است تا سیاست خارجی ایران و چین را از منظر عمل­گرایی و رقابت یا تعامل چین و امریکا بررسی نماید. پرسش محوری این است که از منظر تقابل با امریکا، سیاست خارجی ایران و چین در منطقه خلیج­فارس چه تفاوت­هایی با یکدیگر دارند و چه نتایجی در پی داشته است؟ نتایج نشان داده است که تفاوت در نگرش ایدئولوژیکی ایران و عمل­گرایانه چین نسبت به امریکا، انتظارات متفاوت ایران و چین از نقش منطقه­ای و بین­المللی یکدیگر برای جلوگیری از نفوذ امریکا و رویکرد گزینشی چین برای حمایت از ایران، از جمله تفاوت­هایی است که باعث شده تا ایران کمتر از نقش و نفوذ بین­المللی و منطقه­ای چین بهره ببرد. چین بیشترین تعاملات اقتصادی را با امریکا دارد و اصل ناسیونالیسم اقتصادی باعث شده تا آنان در راستای رقابت با امریکا، احتیاط کامل را رعایت کنند.  بنابراین چین برخلاف ایران تمایل چندانی به تقابل پر هزینه با امریکا و هزینه دادن برای متحدان خود نبوده و از پذیرش مسؤولیت بین­المللی اجتناب می­کند. روش مقاله حاضر توصیفی-تحلیلی و چارچوب نظری پژوهش عمل­گرایی است.
کلیدواژه‌ها
خلیج‌فارس
چین
امریکا
قدرت‌های بزرگ
عمل‌گرایی
  • احمدیان، قدرت، کهریزی، ندا (1398)، اقتصاد سیاسی ترامپیستی و تأثیر آن اقتصاد تجاری چین و آسیا، فصلنامه سیاست خارجی، سال 33، شماره سوم، صص 27-1.
  • ارغوانی پیر سلامی، صالحی، سید جواد (1394)، سیاست کنش متوازن چین و برنامه هسته‌ای ایران، فصلنامه سیاست جهانی، دوره چهارم، شماره اول، صص 134-99.
  • بصیری، محمدعلی، آئینه‌وند، حسن (1395)، مقایسه رویکرد روسیه، چین و امریکا در قبال پرونده هسته‌ای ایران، پژوهش نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، دوره پنجم، شماره اول.
  • تیشه‌یار، ماندانا، بهرامی، سمیه (1397)، سیاست خارجی عمل‌گرایانه یران در قفقاز جنوبی در فضای پسابرجام، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 11، شماره اول، صص 38-23.
  • جمشیدی، محسن، کبیری، زهره (1401)، محدودیت‌های توسعه روابط ساختاری (سیاسی-اقتصادی) ایران و چین در دهه اخیر، فصلنامه راهبرد سیاسی، سال ششم، شماره چهارم، پیاپی 23، صص 110-93.
  • حق‌پرست، هادی (1402)، چالش‌های روابط جمهوری اسلامی ایران در قبال جمهوری خلق چین؛ رویکرد ژئوپلیتیکی فرهنگی دو کشور، مجله پژوهش‌های ملل، دوره هشتم، شماره 92، صص 19-1.
  • دهقانیان، محمدحسین (1398)، ایران در آینه سیاست خارجی چین، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
  • رضایی، ف.، و فایز، ک. (2021). اقتصاد دیجیتال ایران: نقش چین و ابتکار کمربند و جاده، ژورنال جهانی رسانه، 19(37)، 41-55.
  • سجادپور، محمدکاظم، شریعتی، شهروز (1390)، گزاره ایران در روابط ایران و چین 2009-1991، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال هفتم، شماره دوم.
  • فرهادی‌نسب، جعفر، اسلامی، سعید، سلیمانی پورلک، فاطمه(1402)، ایدئولوژی و عمل‌گرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست جهانی، دوره دوازدهم، شماره اول، صص 265-235.
  • قاسمی، ابوالفضل، حیدری، مهدیه (1403)، تحریم‌های اقتصادی ایالات متحده و تعاملات ژئواکونومیک ایران و چین، فصلنامه روابط خارجی، سال شانزدهم، شماره دوم پیاپی 62، صص 142-117.
  • یاریان، افسانه، صالحی فارسانی، علی، ابولفضلی کریزی، حسین (1402)، جایگاه ایران در سیاست خارجی چین، پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‌الملل، دوره دوازدهم، شماره اول، صص 680-355.

Cai, P. (2017), Understanding China’s belt and road initiative. commission.europa.eu. (2023), Global Gateway. ATB2n.ir/ j16651.

Campbell, P. L. (2011). Peirce, pragmatism, and the right way of thinking. Sandia National Laboratories: Albuquerque.

Chen, D. (2021). The Digital Silk Road and its Implications for Global Digital Governance. Journal of Global Affairs, 35(2), 123-138.

Felbermayer,Gabriel.marina steininger.(2019).trumps trade attack on china,who will have the last laugh?.GESifo forum.march

Figueroa, William (2022), China and Iran since the 25-year deal: the limits of - cooperation,https://thediplomat.com/2022/01/china-and-iran-since-the-25-yearagreement-the-limits-of-cooperation

Gardini, G. L. (2011), “Latin American Foreign Policies between Ideology and Pragmatism: a Framework for Analysis”, in: G. L. Gardini and P. Lambert (eds.), Latin American Foreign Policies; between Ideology and Pragmatism, New York: Palgrave Macmillan.

Henelito A. SEVILLA Jr, (2017), China’s New Silk Route Initiative: Political and Economic Implications for the Middle East and Southeast Asia, Asian Journal of Middle Eastern and Islamic Studies, 11:1, 83-106, DOI: 10.1080/25765949.2017.12023327.

Karlin, R, Anna and Yuval peres (2016) “Game Theory, Alive”, in: https://homes. cs. washington .edu/ karlin/GameTheoryBook.pdf.

Li, X, Yuwen, Z. (2016).  The Future Of Chinas Diplomacy In The Middle East. Link: Http://thediplomat. Com.

Mazar, Michael, Heath, Timothy & Cavals, Stride Stowe (2019). China and the International Order, translated by Mohsen Mahmoudi and Javad Arab Yarmohammadi. Tehran: Rand Institute, Center for Presidential Strategic Studies.

Mazarre, Michael (2022), Understanding Competition Great Power Rivarly in a Changing International order Concepts and Theories, https//www. Rand.org/plus/perspectives/ pea 1404-1.

Padelford, N. J. and G. A. Lincoln (1967), The Dynamics of International Politics, New York: Macmillan.

Rozsa, Erzebet (2022), Chinas Interest in The Middle East and North Africa, University of Public Service – Ludovika Institute of World Economics Centre for Economic and Regional Studies, Hungarian Academy of Sciences, Budapes.

Xinhua, (July 21, 2018a). China, UAE Agree to Lift Ties to Comprehensive Strategic Partnership. http://www.xinhuanet.com/english/.

Zhen, L., (2016). China, Saudi Arabia Upgrade Diplomatic Ties as Riyadh Seeks NewAllies.https://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/1903516/china-saudi

Zhu, Tianbiao (2001). ‘Nationalism and Chinese Foreign Policy’, The China Review, Vol. 1, No. 1.