رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

تحول مفهوم مشروعیت سیاسی در فلسفه اسلامی معاصر ایران: مطالعه‌ ای کلامی بر آثار آیت الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه فلسفه و کلام اسلامی،دانشگاه پیام نور،تهران،ایران
چکیده
تحقیق حاضر به بررسی تحول مفهوم مشروعیت سیاسی در فلسفه اسلامی معاصر ایران می‌پردازد و تمرکز آن بر تحلیل کلامی مبانی مشروعیت در آثار آیت‌الله جوادی آملی است. سؤال اصلی پژوهش این است که «مفهوم مشروعیت سیاسی در اندیشه جوادی آملی چگونه شکل گرفته و چه ابعاد کلامی و فلسفی آن برجسته است؟» فرضیه تحقیق این است که مشروعیت سیاسی در فلسفه اسلامی معاصر نه تنها بر مبنای مقبولیت اجتماعی، بلکه بر ترکیبی از وحی، عقل و فطرت انسانی استوار است و عدالت، قانون‌مندی و غایت دینی معیارهای کلیدی سنجش آن هستند. روش پژوهش کیفی و تحلیلی ـ توصیفی است و داده‌ها از مطالعه محتوای آثار جوادی آملی و متون مرتبط با فلسفه سیاسی اسلامی جمع‌آوری شده‌اند. تحلیل تطبیقی با نظریه‌های کلاسیک اسلامی و اندیشه‌های فلسفه سیاسی غرب نیز به روشن شدن وجوه مشترک و تمایزهای شاخص کمک کرده است. نتایج نشان می‌دهد که در اندیشه جوادی آملی مشروعیت سیاسی نتیجه همپوشانی وحی، عقل و فطرت است و تحقق آن وابسته به رعایت عدالت و قانون‌مندی دینی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تحلیل کلامی این آثار امکان بررسی دقیق مشروعیت عملی حکومت‌ها در ایران را فراهم می‌کند.
کلیدواژه‌ها

آقاجانی، ع. (۱۳۹۵). بررسی تطبیقی مسایل کلام سیاسی از دیدگاه جوادی آملی و مجتهد شبستری. جستارهایی در فلسفه و کلام، ۵۵(۲)، ۱۷۷۲۰۱.
مجتبی، ع. (۱۳۸۹). نظام سیاسی اسلام در عصر غیبت از منظر آیت‌الله جوادی آملی. حکمرانی اسلامی، ۱۵(۱)، ۳۷۷۰.
اطاعت، ج. (۱۳۹۹). مشروعیت و مشارکت سیاسی در اندیشه فقهای شیعه. فصلنامه علمی رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، ۱۲(۱)، ۶۳۸۱.
ابن خلدون. (۱۴۰۴). مقدمه ابن خلدون. بیروت: دارالمعرفه.
فارابی، ابونصر. (۱۳۶۹). شهر فاضله. تهران: نشر دانشگاهی.
جوادی آملی،عبداله. (۱۳۸۴). فلسفه سیاسی و عدالت اجتماعی. قم: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
جوادی آملی،عبداله. (۱۳۹۲). نظریه مشروعیت سیاسی در اسلام معاصر. قم: انتشارات دلیل ما.
جوادی آملی،عبداله. (۱۳۹۶). عقل، فطرت و پذیرش اجتماعی در حکومت اسلامی. قم: نشر معارف.
جوادی آملی،عبداله. (۱۳۹۸). عدالت و قانون‌مندی در حکومت اسلامی. قم: مؤسسه امام خمینی.
 
Habermas, J. (1996). Communicative Rationality and Democracy. Cambridge, MA: MIT Press.
Rawls, J. (2005). A Theory of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Weber, M. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology. Berkeley, CA: University of California Press.
Florido, M. (2010). Democratic Legitimacy and Social Rationality. Political Studies Review, 8(2), 195–210.
 
References [In Persian]
Aghajani, A. (1395). A comparative study of issues in political theology from the perspectives of Javadi Amoli and Mojtahed Shabestari. Essays in Philosophy and Theology, 55(2), 177–201. {in Persian}
Al Farabi, A. N. (1369). The virtuous city. Tehran: University Press.{in Persian}
Eta’at, J. (1399). Legitimacy and political participation in the thought of Shi‘i jurists. Quarterly Journal of Political and International Approaches, 12(1), 63–81.{in Persian}
Florido, M. (2010). Democratic Legitimacy and Social Rationality. Political Studies Review, 8(2), 195–210.
Habermas, J. (1996). Communicative Rationality and Democracy. Cambridge, MA: MIT Press.
Ibn Khaldun, A. (1404). The Muqaddimah of Ibn Khaldun. Beirut: Dar al Ma‘rifah.{in Persian}
Javadi Amoli, M. T. (1384). Political philosophy and social justice. Qom: Islamic Research Foundation.{in Persian}
Javadi Amoli, M. T. (1392). The theory of political legitimacy in contemporary Islam. Qom: Dalil e Ma Publications.{in Persian}
Javadi Amoli, M. T. (1396). Reason, fitrah, and social acceptance in Islamic government. Qom: Ma‘aref Publishing.{in Persian}
Javadi Amoli, M. T. (1398). Justice and rule of law in Islamic government. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute.{in Persian}
Mojtaba, A. (1389). The political system of Islam during the Occultation from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli. Islamic Governance, 15(1), 37–70. {in Persian}
Rawls, J. (2005). A Theory of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Weber, M. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology. Berkeley, CA: University of California Press.