رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

تورم قوانین و چالش کار آمدی حکمرانی در نظام قانونگذاری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مربی گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران(نویسنده مسئول)
چکیده
تورم قوانین به عنوان یکی از چالش‌های نظام‌های حقوقی معاصر، زمانی رخ می‌دهد که انباشت قواعد الزام‌آور، تعدد منابع تولید هنجار و اصلاحات مکرر، موجب کاهش انسجام و پیش‌بینی‌پذیری نظام حقوقی شود. پژوهش حاضر با طرح این پرسش که «آیا تراکم قوانین و مقررات در حوزه تأمین اجتماعی ایران موجب کاهش کارآمدی حکمرانی حقوقی شده است؟» به بررسی رابطه میان افزایش قواعد و کیفیت تنظیم‌گری در این حوزه می‌پردازد. فرضیه اصلی پژوهش آن است که انباشت قوانین، آیین‌نامه‌ها و مقررات اجرایی در نظام تأمین اجتماعی، به جای افزایش کارآمدی، موجب پیچیدگی هنجاری، پراکندگی مسئولیت و افزایش هزینه‌های اجرای قانون شده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از روش تحلیل اسناد، قوانین، اصلاحیه‌ها، آیین‌نامه‌ها، مصوبات و بخشنامه‌های مرتبط با نظام تأمین اجتماعی را بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تعدد لایه‌های مقرراتی، فقدان تنقیح مستمر و گسترش منابع تولید قاعده، موجب کاهش شفافیت حقوقی، افزایش تفسیرپذیری و دشواری اجرای هماهنگ مقررات تأمین اجتماعی شده است. بر این اساس، حرکت به سوی قانونگذاری ارزیابی‌محور و یکپارچه‌سازی مقررات، از الزامات ارتقای کارآمدی حکمرانی در این حوزه است.
کلیدواژه‌ها

عدنانی، سیده فایزه، و پورحسنی، احسان. (۱۳۹۶). بررسی تورم قانونگذاری و تأثیر آن بر جوانب مختلف کارآمدی نظام قانون‌گذاری. چهارمین همایش ملی حقوق: ارزیابی کارآمدی قانون در نظام جمهوری اسلامی ایران، میبد.
حسینی فیروز، سید فخرالدین، شاهی، محمد شریف، و نوروزی باغکمه، قدرت‌الله. (۱۴۰۰). تحلیلی بر اصول، چالش‌ها و راهکارهای ارتقای کیفیت قانونگذاری؛ با تأکید بر قانونگذاری تأمین اجتماعی. دانشنامه حقوق اقتصادی، ۲۸(۱).
رستمی، ولی، و مرندی، الهه. (۱۳۹۵). بررسی و تحلیل اصل ۷۵ قانون اساسی و محدودیت قانونگذاری مجلس. دانش حقوق عمومی، ۵(۱۴)، ۱-۲۱.
امیدی، رضا. (۱۳۹۸). تحلیل تعارض در سیاستگذاری اجتماعی؛ بررسی فرایند تدوین قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ۸(۳)، ۶۳۹۶۶۸.
مجلس شورای ملی. (۱۳۵۴/۰۴/۰۳). قانون تأمین اجتماعی. متن تنقیحی با اصلاحات و الحاقات بعدی، پایگاه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.
https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=15217005284570186428
شورای عالی تأمین اجتماعی. (۱۳۵۴/۱۲/۱۹). آیین‌نامه طرز تنظیم صورت مزد و حقوق و مواقع ارسال آنها به سازمان تأمین اجتماعی موضوع ماده ۳۹ قانون تأمین اجتماعی. پایگاه اسناد و مقررات سازمان تأمین اجتماعی. https://mss.tamin.ir/file/file/615932
مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۳/۰۲/۲۱). قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. متن تنقیحی با اصلاحات و الحاقات بعدی، پایگاه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.
https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=1234194843174456706
سازمان تأمین اجتماعی. (۱۴۰۴ب). انتشارات آماری: سالنامه‌های آماری ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ و آمار ماهانه بیمه‌شدگان، مستمری‌بگیران و کارگاه‌ها. پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان تأمین اجتماعی.
https://mss.tamin.ir/News/Item/101014
معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست‌جمهوری. (۱۴۰۵د). سازمان تأمین اجتماعی به‌عنوان مرجع وضع؛ فهرست مقررات منتشرشده در درگاه ملی قوانین و مقررات. درگاه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. https://dotic.ir/p/legislativebranch/458/1
دیوان عدالت اداری. (۱۳۹۷/۰۱/۲۱). رأی شماره ۱۹ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال ماده ۳۳ آیین‌نامه اجرایی ماده ۵۰ قانون تأمین اجتماعی. پایگاه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.
.
Baldwin, R., Cave, M., & Lodge, M. (2012). Understanding Regulation: Theory, Strategy, and Practice (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Carbonnier, J. (1995). Flexible Droit: Pour une sociologie du droit sans rigueur. Paris: LGDJ.
Dicey, A. V. (1982). Introduction to the Study of the Law of the Constitution (8th ed.). Indianapolis: Liberty Classics. (Original work published 1885)
Dunlop, C. A., Maggetti, M., Radaelli, C. M., & Russel, D. (2012). The many uses of regulatory impact assessment: A meta-analysis of EU and UK cases. Regulation & Governance, 6(3), 285–308. https://doi.org/10.1111/j.1748-5991.2011.01123.x
Fuller, L. L. (1969). The Morality of Law (Revised ed.). New Haven: Yale University Press
Gibbons, M., & Parker, D. (2012). Impact assessments and better regulation: The role of the UK’s Regulatory Policy Committee. Public Money & Management, 32(4), 257–264. https://doi.org/10.1080/09540962.2012.691302
Kirkpatrick, C., & Parker, D. (2007). Regulatory Impact Assessment: Towards Better Regulation? Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
OECD. (2012). Recommendation of the Council on Regulatory Policy and Governance. Paris: OECD Publishing.
Ost, F., & van de Kerchove, M. (2002). De la pyramide au réseau? Pour une théorie dialectique du droit. Bruxelles: Publications des Facultés universitaires Saint-Louis.
Scott, W. R. (2014). Institutions and Organizations: Ideas, Interests, and Identities. Thousand Oaks: Sage.
Teubner, G. (1983). Substantive and Reflexive Elements in Modern Law. Law & Society Review, 17(2), 239–285.