رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

سیاست‌ های جمهوری اسلامی ایران در قبال زنان سرپرست خانوار؛ بازخوانی عدالت اجتماعی بر مبنای نظریه بازشناسی اکسل هونت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرضا، ایران
2 گروه علوم سیاسی، واحد شهرضا، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرضا، ایران (نویسنده مسئول).
چکیده
افزایش زنان سرپرست خانوار در ایران، این گروه را به یکی از مهم­ترین مسائل اجتماعی و رفاهی کشور تبدیل کرده است. جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های گذشته سیاست‌های مختلفی در حوزه حمایت، بیمه، اشتغال و توانمندسازی این زنان اجرا کرده است، اما تداوم فقر، ناامنی اقتصادی و ضعف پوشش حمایتی، پرسش‌هایی درباره کارآمدی این سیاست‌ها ایجاد کرده است. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران در قبال زنان سرپرست خانوار بر مبنای نظریه بازشناسی اکسل هونت واجد چه ابعاد و محدودیت‌هایی است. فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که این سیاست‌ها اگرچه در سطح رسمی، زنان سرپرست خانوار را به رسمیت شناخته‌اند، اما به دلیل غلبه نگاه حمایتی ـ مددجویانه، ضعف نهادی و تقلیل توانمندسازی به بعد اقتصادی، بازشناسی آنان عمدتاً ناقص باقی مانده است. هدف پژوهش، تحلیل سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران در حوزه زنان سرپرست خانوار بر پایه نظریه بازشناسی هونت است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای قوانین، اسناد و متون علمی مرتبط است. یافته‌ها نشان می‌دهد شکاف میان سیاست رسمی و تجربه زیسته زنان، مانع تحقق کامل عدالت اجتماعی و بازشناسی پایدار آنان شده است.
کلیدواژه‌ها

-                   واحدی، رقیه، و خسروی باب‌اناری، ملکتاج. (1399). نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در جامعه‌پذیری سیاسی زنان سرپرست خانواده (با تأکید بر استان آذربایجان شرقی). فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، 14(52)، 41-58.
2-                 دادگرفرد، زهرا، فتحی، سروش، زارع، زهرا، و داداندیش، پروین. (1399). آسیب‌شناسی سیاست‌گذاری درباره زنان سرپرست خانوار در ایران پس از انقلاب. فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، 14(52)، 41-58.
3-                 براتی، محمدعلی، ابراهیمی سالاری، تقی(1397)، « عوامل مؤثر بر فقر در خانوارهای دارای سرپرست زن در ایران»، فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، سال هجدهم، بهار 97، شماره 68، صص 85-43.
4-                 زارعان، منصوره، زارعی، معصومه، هنردوست، عطیه(1397)، «توانمندسازی زنان سرپرست خانوار با تأکید بر برنامه های چهارم، پنجم و ششم توسعة جمهوری اسلامی ایران»، زن در توسعه و سیاست، دوره 16، شماره 2، صص 338-319.
5-                 شهرکى، مهدى؛ قادرى، سیمین(1400)عوامل تعیین کننده مخارج سلامت خانوار زن سرپرست در مناطق شهرى ایران، فصلنامه آموزش بهداشت  و ارتقاء سلامت، 9(2)، 133-144.
6-                 نقیبی، ا.، محمدتقی زاده، م.، "بسترهای تقنینی و اجرایی تأمین اجتماعی زنان بی سرپرست و بدسرپرست"، مطالعات راهبردی زنان، سال 16، شماره 64، 1393، 117-157.
7-                 واعظی، احمد(1400)، «عدالت اجتماعی و نسبت آن با عدالت توزیعی»، فصلنامه علوم سیاسی، سال بیست و چهارم، شماره 95، صفحه 25-6.
8-                 فروزان، س، بیگلریان، ا، "زنان سرپرست خانوار؛ فرصت ها و چالشها، فصلنامه پژوهش زنان"، شماره 5، بهار 1382، 35-58.
 
 
                    Akbar Aghajanian & Vaida Thompson (2013) Female Headed Households in Iran(1976–2006), Marriage & Family Review, 49:2, 115-134, DOI: 10.1080/01494929.2012.728558
1-                Salahedin Ghaderi, Alireza Karimi,,Somayeh Soleymani,Khadijeh Kargar Esfanabadi, The Experiences of Female-Headed Households and the Cycle of Misery (Case Study of Female-Headed Households in Karaj), Quarterly of Social Studies Research in Iran Vol. 11, No. 1:1-27, Spring 2022 Doi: 10.22059/JISR.2021.307490.1096
2-                Yoosefi Lebni et al. BMC Women's Health (2020) 20:183,1-11
3-                Fraser, N., & Honneth, A. (2003). Redistribution or Recognition? A Political-Philosophical Exchange. London: Verso.
4-                Honneth, A. (1995). The Struggle for Recognition: The Moral Grammar of Social Conflicts. Cambridge: Polity Press.
5-                Honneth, A. (2001). Recognition or Redistribution? Changing Perspectives on the Moral Order of Society. Theory, Culture & Society, 18(2-3), 43-55.
6-                McNay, L. (2008). Against Recognition. Cambridge: Polity Press.
7-                Zurn, C. F. (2015). Axel Honneth: A Critical Theory of the Social. Cambridge: Polity Press.
 
 
منابع اینترنتی
 
اقتصاد آنلاین، "بیش از یک میلیون و ٣۰۰ هزار زن سرپرست‌ خانوار تحت پوشش هیچ نهادحمایتی نیستند"، آبان 1395، بازیابی شده در خرداد 1396، در: http://www.eghtesadonline.com/
پایگاه خبری تحلیلی خانواده و زنان، "زنان 18 تا 50 سال تحت پوشش بهزیستی از بیمه های اجتماعی برخوردار می شوند"، اردیبهشت 1392، بازیابی شده در خرداد 1396، در http://mehrkhane.com/fa/news/6598/
روزنامه دنیای اقتصاد، :جهش 9 پله ای رقابت پذیری ایران:، مهر 1394، بازیابی شده در خرداد 1396، در : http://donya-e-eqtesad.com/news/938099/
مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۸۳). منشور حقوق و مسئولیت‌های زنان در نظام جمهوری اسلامی ایران. بازیابی‌شده از
https://www.ekhtebar.ir/منشور-حقوق-و-مسئولیت-های-زنان-در-نظام-جم/
گزارش تحلیلی پایگاه تدبیر درباره بیمه زنان سرپرست خانوار(۱۴۰۲(
https://tadbirtp.ir/insurance-for-female-heads-of-the-household/