رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

بهره گیری از ظرفیت های حقوق شهروندی برای مقابله با جرایم علیه امنیت ملی در فضای مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
امنیت ملی و جرایم مرتبط با آن بخش مهمی از دغدغه هر نظام سیاسی است که با توجه به گسترش فضای مجازی ابعاد جدیدی پیدا کرده است. همچنین حقوق شهروندی به عنوان یکی از مؤلفه­های تأثیرگذار در جامعه، فرایند جرایم علیه امنیت ملی در فضای مجازی را نیز تحت تأثیر قرار می­دهد که محور پژوهش حاضر است. پرسش این است که حقوق شهروندی از چه ظرفیت­هایی برای مقابله با جرایم علیه امنیت ملی در فضای مجازی برخوردار است؟  یافته­های پژوهش نشان داده است که بر مبنای حقوق شهروندان در قانون اساسی و در نظر گرفتن حقوقی نظیر آزادی، امنیت و حاکمیت قانون نیازمند در نظر گرفتن حقوق خاص برای گروه­های قومی و مذهبی، در نظر گرفتن ملاحظات قانونی و حقوقی نظیر فیلترینگ هوشمند برای جلوگیری از تشکیل دولت دوم (بی­قانون) در فضای مجازی و همچنین استفاده از ظرفیت سلبریتی­ها برای مقابله با تهدیدات و بحران های داخلی و خارجی است. در حوزه عمومی نیز نیازمند شهروندی سایبری به معنای پذیرش مسؤولیت جدید برای شهروندان و در نظر گرفتن حقوق آنان در فضای نوین ارتباطی و اینترنتی است. از این منظر، احساس مسؤولیت برای شهروندان، آنان را نسبت به دفع مخاطرات فضای مجازی بر علیه امنیت خودشان آگاه ساخته و نسبت به تعامل با نهادهای قانونی ترغیب می­سازد. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصول حقوق شهروندی یعنی امنیت و آسایش عمومی، رفاه و برابری، تأمین اجتماعی و مشارکت در عرصه سیاسی و اجتماعی امری پذیرفته شده است که تسری آن به فضای سایبری، نوعی مصونیت برای عرصه عمومی و سازوکاری برای مقابله با جرائم علیه امنیت ملی فراهم می­آورد. اما در عرصه حاکمیتی نیز ملاحظات حقوقی و تقنینی، نظارت بر محتوا و پلتفرم­ها به دور از ملاحظات سیاسی و سلیقه­ای است. در مقاله حاضر از روش توصیفی و تحلیلی استفاده شده و چارچوب نظری مقاله نیز شهروندی سایبری است.
کلیدواژه‌ها

  • احمدزاده بزاز، سید عبدالمطلب؛ محمدی، مرتضی؛ مروارید، محمدرضا (1399)، «تأملی فقهی حقوقی در عین‏انگاری سهام شرکت‏های تجاری»، آموزه‏های فقه مدنی، شماره۲۲،

اجتهادی، مصطفی، اکتشافی‌نیا، وحید (1398)، بررسی جامعه شناختی مخاطبان فرهنگ سلبریتی‌ها در اینستاگرام سیاسی، فصلنامه مطالعات رسانههای نوین، سال پنجم، شماره 20.

اسولیوان، نوئل (1388)، نظریه سیاسی در گذار؛ ترجمه حسن آب نیکی، تهران: انتشارات کویر.

پالیزبان، محسن (1394)، بررسی رابطه اینترنت و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست، سال 45، شماره سوم،

تاجیک، محمدرضا (1381)، مقدمه‌ای بر استراتژی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران؛ رهیافت ها و راهبردها، تهران: نشر فرهنگ لقمان.

ترابی، محمد، میرسالاری، سیدایمان (1401)، بررسی تأثیرگذاری سلبریتی ها در مسائل سیاسی و اجتماعی، فصلنامه دانش نامه علوم سیاسی، سال سوم، شماره نهم.

جعفری، علی، برجعلی‌زاده، محمد (1401)، فضای سایبر و جهانی شدن گستره تهدیدات امنیتی، فصلنامه امنیت ملی، سال دوازدهم، شماره چهل و چهارم،

جمشیدی، علیرضا (1390)،  سیاست جنایی مشارکتی،  تهران: نشر میزان.

جهانی‌راد، حجت‌الله، خرمی آلام، محسن، شماخی، صمد، علمی، محمد (1401)، تحلیلی بر پیامدهای امنیتی نابرابری فرصت‌های اقوام در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه محیطشناسی راهبردی، سال 6، شماره2.

حاجی ده‌آبادی، احمد، سلیمی، احسان (1393)، اصول جرم انگاری در فضای سایبر (با رویکردی انتقادی به قانون جرایم رایانه‌ای)»، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال بیست و یکم، شماره 80،

حافظ‌نیا، محمدرضا (1393)، جغرافیای سیاسی فضای مجازی تهران: انتشارات سمت.

حیدری، حسین، شاوردی، تهمینه (1392)، شبکه‌های اجتماعی مجازی و قومیت؛ فرصت‌ها و تهدیدات پیش رو، فصلنامه پژوهشهای ارتباطی، سال بیستم، شماره 4 پیاپی، صص64-37.

دشتی، بیتا، افشاری، مریم (1398)، مطالعه تطبیقی جرایم سایبری در ایران و حقوق بین‌الملل، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، سال سوم، شماره چهارم،

روستاخیز، بهروز (1395)، فضای مجازی و پویش‌های هویت قومی در بین فعالین مدنی بلوچ، طرح پژوهشی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

زینالی، امیر حمزه (1387)، سرمایه اجتماعی: بستری برای اعمال کیفرهای اجتماع‌محور در ایران، مجله حقوقی دادگستری، شماره 64.

شریعتمداری جزایری، نورالدین (1379)، امنیت در فقه سیاسی شیعه، مجله علوم سیاسی، شماره نهم.

شکری، محمد (1399)، پیشگیری از جرایم سایبری علیه امنیت ملی در ایران، تهران: انتشارات قانون‌یار.

عباسی اتویی، محمد، بابایی‌مهر، علی، قاسمی، داوود (1401)، جایگاه امنیت مالی شهروندان در نظام فقهی و حقوقی، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال شانزدهم، شماره 58، صص 234-213.

فریمن، میشل. (1389)، «حقوق بشر»، در کتاب مسائل جهان سوم؛ سیاست در جهان در حال توسعه، تألیف پیتر برنل و ویکی رندال، ترجمه احمد ساعی و سعید میرترابی، تهران: نشر قومس.

فهیمی سیوکی، محمدرضا، پویا، علیرضا (1399)، مدیریت خبر در استفاده از ظرفیت سلبریتی‌ها برای افزایش اعتماد به اخبار رسانه ملی، فصلنامه مطالعات میان رشتهای ارتباطات و رسانه، سال 3، شماره 3، صص70-41.

قبادی، علیرضا (1381)، ضرورت مشارکت مردم در عرصه‌های فرهنگ، از مجموعه مقالات دولت، مردم و همگرایی، نوشته محسن فردو و اصغر رضوانی، جلد اول، تهران، نشر آن.

ملکوتی، رسول، خلیل‌زاده، مونا (1400)، راهکار حقوقی تأمین امنیت سایبری، فصلنامه وسایل ارتباط جمعی-رسانه، سال 33، شماره اول، پیاپی 36،

میرزایی، حمید، شعبان‌نیا منصور، مهدی، گرجی ازندریانی، علی‌اکبر (1400)، بررسی رویکردهای حاکمیت قانون برای اعمال فیلترینگ در فضای مجازی با بحران‌ها و تهدیدات اجتماعی، دوفصلنامه مدیریت بحران، ویژه نامه دوم،

نادری، احمد، روستاخیز، بهروز (1396)، فضای مجازی و پویش‌های هویت قومی (مورد مطالعه: روشنفکران و فعالان مدنی بلوچ)، مجله جهانی رسانه، دوره 12، شماره 2،

نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1382)، مشارکت مردم در سیاست جنایی و نقش رسانه‌ها در افزایش این مشارکت، گزارش اجمالی نخستین کارگاه آموزشی بزه‌کاری و رسانه‌های گروهی، کمیته‌ی سیاست جنایی مشارکتی، تهران: کمسیون تدوین سیاست جنایی و اصلاح قوانین کیفری، شورای عالی توسعه قضایی.

نش، کیت (1392)، جامعهشناسی سیاسی معاصر؛ جهانی، قدرت و سیاست، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: انتشارات کویر.

ولوی، سعید، آهنگران، محمدرسول، آقایی بجستانی، مریم (1399)، حقوق شهروندی اسلامی در نظام جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر قاعده احسان، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال 14، شماره51،

  • Hutton, S. and S. Haantz (2003). "Cyber Stalking", Retrieved from http://www.nw3c.org.
  • Nayar Pramod k (2009) seeing stars: spectacle, society and celebrity culture. SAGE publications india.
  • Oyedemi T. (2015). Internet access as citizen‘s right? Citizenship in the digital age. Citizenship Studies .19(2015). 450–464..