رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

تکوین طبقه تن‌آسا در ایران پساانقلابی: بررسی رابطۀ اقتصاد غیرمُولد و دگرگونی طبقاتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
طبقه به عنوان یک مفهوم اقتصادی در جامعه ‌شناسی شکل گرفت و با همین درون‌مایه پذیرفته شد. برای بسیاری از جامعه ‌شناسان مسئله تکوین و دگرگونی طبقات اجتماعی موضوعی حائز اهمیت است. در همین راستا پرسش اصلی این تحقیق آن است که چه رابطه‌ای بین بخش­های غیرمولد اقتصادی و دگرگونی طبقاتی وجود دارد. مورد مطالعاتی برگزیده برآمدن و ظهور طبقۀ تن آسا و نوکیسه در ایران پساانقلابی است. فرضیه تحقیق این بوده است که بخش­هایی از اقتصاد ایران که عمدتاً ریشه در اقتصاد سیاسی غیرمولدی دارد که از دهه‌ها قبل از انقلاب شکل گرفته است مجموعه مناسباتی از تولید ثروت را خلق می ‌کنند که در دوره‌های مختلف می‌ تواند منجر به تکوین طبقاتِ نوکیسه گردد. این مناسبات اقتصادی غیرمولد زایندۀ تحرکاتِ اجتماعی خاصی هستند که در زمان کوتاهی افراد را در دهک­های اجتماعی ارتقا می‌دهند و دگرگونی طبقاتی را منجر می‌شوند. یافته‌های تحقیق نشان داده است که برخی از سیاست­های اقتصادی اساساً مستعد ایجاد رانت‌آفرینی هستند و موجبات خلق فرایندهایی از تولید ثروتِ غیرمولد را فراهم کرده که تبعاتِ اجتماعی بسیار گسترده‌ای داشته است تا حدی که سبب تکوین و تثبیت طبقه جدیدی در ایران را موجب شده است. رویکرد پژوهش جامعه‌شناختی و شیوه جمع آوری داده‌ها اسنادی و کتابخانه‌ای بوده است.
 
کلیدواژه‌ها

  • اسدی، علی، صدیقیان، امیرمحمد، و زارع مهرجردی، علی. (1400). بررسی تأثیر فساد اقتصادی بر امنیت ملی پایدار در جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر دیدگاه‌های امام خمینی (ره). رهیافت انقلاب اسلامی، 15(57)، 23-40.
  • استونز، راب (1390)، متفکران بزرگ جامعه شناسی، ترجمه مهرداد میردامادی، تهران، نشر مرکز
  • اسمیت، دنیس (1398)، برآمدن جامعه‌شناسی تاریخی، ترجمه سید هاشم آقاجری، تهران، انتشارات مروارید
  • اسکیس، ریچارد (1389)، طبقه، ترجمه ندا رضایی، تهران، نشر آشیان
  • اشرف، احمد؛ بنوعزیزی، علی (1388)، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمۀ سهیلا ترابی فارسانی، تهران، انتشارات نیلوفر
  • الحبری، طیب (1401)، روایت و سیاست در تاریخنگاری صدر اسلام: خلفای راشدین، ترجمۀ محمدرضا مرادی طادی، تهران، نشرنامک
  • بشیریه، حسین (1381)، دیباچه‌ای بر جامعه شناسی سیاسی ایران (دوره جمهوری اسلامی)، تهران، نشر نگاه معاصر
  • بشیریه، حسین (1386)، عقل در سیاست (سی و پنج گفتار در فلسفه، جامعه شناسی و توسعه سیاسی)، تهران، نشر نگاه معاصر
  • بشیریه، حسین (1399)، دولت و انقلاب در ایران (1341-1361)، ترجمه محمود رافع، تهران، نشر مانیا هنر
  • بیات، آصف (1401)، طبقه، سیاست و نظریه‌ اجتماعی، ترجمه کیهان صفری، تهران، انتشارات شیرازه ما
  • بودون، ریمون، و بوریکو، فرانسوا (1385)، فرهنگ انتقادی جامعه شناسی، ترجمۀ عبدالحسین نیک گوهر، تهران، انتشارات فرهنگ معاصر
  • بهداد، سهراب، و نعمانی، فرهاد (1387)، طبقه و کار در ایران، ترجمه محمود متحد، تهران، نشر آگاه
  • پین، مایکل (1389)، فرهنگ اندیشه انتقادی از روشنگری تا پسامدرنیته، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران، نشر مرکز
  • تامپسون، ادوارد پالمر (1396)، تکوین طبقۀ کارگر در انگلستان، ترجمۀ محمد مالجو، تهران، نشر آگه
  • ژیرو، هنری (1396)، سیاست و فرهنگ زامبی، ترجمه فواد حبیبی و بهمن باینگانی، تهران، نشر ققنوس
  • حسینی، محمدرضا، علی نژاد، منوچهر، و پیری نژاد، محمد. (1397). مصرف‌گرایی و عوامل جامعه‌شناختی مؤثر بر آن در بین جوانان شهر تهران. پژوهشهای جامعه شناسی معاصر (علمی - پژوهشی) دوره 7، شماره 13، اسفند 1397، صفحه 37-59
  • چیبر، ویوک (1402)، ماتریس طبقه: نظریۀ اجتماعی پس از چرخش فرهنگی، مترجم حمید هاشمی‌کهندانی، تهران، انتشارات کتابستان برخط
  • خامنه‌ای، سیدعلی (1402)، سایت رسمی بیانات و سخنرانی‌ها
  • دان، رابرت جی (1393)، نقد اجتماعی پست‌مدرنیته: بحران‌های هویت، صالح نجفی، تهران، نشر شیرازه
  • درویش نوری کلاکی، نسرین، عارف نیا، طیبه، و سلیمی، طاهره. (1400). چا‌لش‌های رانت و فساد سیاسی برای جامعه مطلوب اسلامی با رویکردی به آراء امام خمینی (ره). رهیافت انقلاب اسلامی، 15(57)، 125-142.
  • دریایی، تورج (1399)، تاریخ ایران آکسفورد، ترجمۀ خشایار بهاری، محمدرضا جعفری، تهران، انتشاراتِ نشرنو
  • ژیژک، اسلاوی (1398)، گزیده مقالات (نظریه، سیاست، دین)، ترجمه مرادفرهادپور و همکاران، تهران، انتشارات گام نو
  • سوداگر، محمدرضا (1369)، رشد روابط سرمایه داری در ایران: مرحلۀ گسترش (1342 -1357)، تهران، انتشارات شعلۀ اندیشه
  • شریف زادگان، محمد حسین، و قانونی، حسین. (1396). تحلیل و مفهوم‌سازی نظری ﺗﺄثیرات دولت رانتی بر عاملیت و ساختار جامعه و اقتصاد شهری در ایران. اقتصاد شهری، 2(1)، 1-18.
  • شهریاری، حیدر. (1398). ویژگیهای ساختاری دولت در ایران بعد از انقلاب اسلامی، فصلنامه دولت پژوهی، 5(18)، صص 39-96
  • علیخواه، فردین. (1387). پیامدهای سیاسی مصرف گرایی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 1(1)، 231-256
  • قنواتی، نسرین، وحید، مجید، ساعی، احمد، و ازغندی، سید علیرضا. (1396). بازتولید ساختار رانتی در ایران. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 7(25)، 203-221.
  • کارل، تریلین (1390)، معمای فراوانی (رونقهای نفتی و دولتهای نفتی)، ترجمه جعفر خیرخواهان، تهران، نشر نی
  • کرامپتون، رزماری(1398)، طبقه و قشربندی اجتماعی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران، نشر نی
  • کردبچه، محمد، (1375)، بررسی درآمدهای مالیاتی ایران، مجله برنامه ریزی و بودجه مهر 1375، شماره 6، صص31-72
  • گوبلو، ادمون (1396)، نوکیسه‌ها، تازه به دوران رسیده‌ها: بررسی جامعه‌شناختی بورژوازی جدید فرانسه، ترجمه اصغر کریمی، تهران، انتشارات سرایی
  • لئونارد، ولفگانگ (1397)، چرخشهای یک ایدئولوژی، ترجمۀ هوشنگ وزیری، تهران، انتشاراتِ نشرنو
  • مالجو، محمد (1396)، سیاست اعتدالی در بوتۀ نقد اقتصاد سیاسی، تهران، نشر لاهیتا
  • مناشری، دیوید (1400)، نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن، ترجمه محمد حسین بادامچی و عرفان مصلح، تهران، نشر سینا
  • موحد، محمد علی (1396)، در کشاکش دین و دولت (سی سال پس از پیامبر)، تهران، نشر ماهی
  • نیلی، مسعود و همکاران، (1396)، اقتصاد ایران چگونگی گذر از ابرچالش‌ها (خلاصه طرح جامع مطالعات اقتصاد ایران): تلفیق (جلد 1)، تهران: موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی
  • والزر، مایکل (1394)، حوزه‌های عدالت (در دفاع از کثرت‌گرایی و برابری)، صالح نجفی، تهران، انتشارات ثالث
  • وبلن، تورستن (1392) نظریۀ طبقۀ تن‌آسا، فرهنگ رجائی، تهران، نشر نی

 

-Brenner, R. (2006). The Economics of Global Turbulence. Verso.

-Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press.

Marx, K. (1867). Das Kapital. Verlag von Otto Meissner.

Veblen, T. (1994). The Theory of the Leisure Class. Dover Publications.

 

Al-Habri, T. (2022) Narrative and politics in the historiography of early Islam: The Rightly Guided Caliphs (M. R. Moradi Tadi, Trans.) Tehran: Namek Publishing (in Persian)

Ashraf, A., & Benoazizi, A. (2009) Social classes, state, and revolution in Iran (S. Torabi Farsani, Trans.) Tehran: Niloufar Publishing (in Persian)