رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

تأثیر تحولات سیاسی بر معماری شهری ایران: مطالعه دوره صفویه و انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
2 دانشیار گروه معماری، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران
3 دانشیار گروه معماری، .واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران
چکیده
 این مقاله به بررسی تأثیر تحولات سیاسی بر معماری شهری ایران در دوره صفویه و پس از انقلاب اسلامی می‌پردازد. سوال اصلی تحقیق این است که چگونه تغییرات سیاسی در این دو دوره تاریخی، معماری شهری ایران را تحت تأثیر قرار داده است؟ فرضیه اصلی مقاله این است که تحولات سیاسی از دوره صفویه تا پس از انقلاب اسلامی باعث تغییرات عمده در الگوهای معماری شهری ایران شده است، به‌طوری‌که معماری هر دوره به‌طور مستقیم بازتاب‌دهنده ساختارهای حکومتی، ایدئولوژی‌ها و ارزش‌های اجتماعی آن زمان بوده است. روش تحقیق این مقاله، روش تحلیلی-مقایسه‌ای است که از طریق تحلیل تاریخی و تطبیقی، تغییرات معماری شهری را در دو دوره مورد نظر بررسی می‌کند. داده‌های تحقیق از منابع تاریخی، مطالعات معماری و اسناد موجود جمع‌آوری شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در دوره صفویه، معماری شهری بیشتر به‌عنوان ابزاری برای نمایش قدرت سیاسی و مذهبی حکومت صفوی و تثبیت هویت حکومتی استفاده می‌شد. در مقابل، پس از انقلاب اسلامی، تغییرات سیاسی باعث تغییرات عمده‌ای در الگوهای معماری شهری شد؛ فضاهای عمومی و مذهبی با تأکید بر هویت اسلامی جایگزین نمادهای سلطنتی شدند. این تغییرات نشان‌دهنده رابطه مستقیم و پیچیده بین تحولات سیاسی و معماری شهری است، که به‌طور ملموس بر فضاهای شهری و هویت اجتماعی ایران تأثیر گذاشته است.
کلیدواژه‌ها

  • ابراهیمی، سمیه؛ اسلامی، سیدغلامرضا (1389) «معماری و شهرسازی ایران در دوران گذار»، هویت شهر، شماره 6، صص 3 -14.
  • ابراهیمی، محمدحسن (1388)، «میدان فضاهای تعریف نشده شهرهای ایرانی»، نشریه هویت شهر، شماره 4، صص 107-120.
  • استیرلن، هانری (1377)، اصفهان تصویری از بهشت، ترجمه جمشید ارجمند، تهران : تندیس نقره‏ای.
  • اشرف، احمد(1354)، «ویژگی‏های تاریخی شهرنشنی در ایران دوره اسلامی»، نامه علوم اجتماعی، دوره 1، شماره 4.
  • انصاری، ابراهیم (1381)، «جایگاه اجتماعی محله در شهرهای اسلامی با تاکید بر اصفهان»، مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان (علوم انسانی)، شماره 13، صص 15-26.
  • پاپلی یزدی، محمدحسین (1366)، «تقسیمات داخلی شهرهای ایران و مشکلات اداری آنها (نمونه شهر مشهد)»، تحقیقات جغرافیایی، شماره 5، صص 5-25.
  • پیرنیا، محمدکریم (1370)، «درباره شهرسازی و معماری سنتی ایران»، آبادی، شماره 1، صص 1-14.
  • پیرنیا، محمدکریم (1386)، سبک‏شناسی معماری ایرانی، تدوین غلامحسین معماریان : تهران: سروش دانش.
  • تقی‏زاده، الهام؛ نعمیه، خداداد؛ میزرا کوچک خوشنویس، احمد (1401)، «واکاوی نظام ساختاری شهرهای ایران در دوره صفویه، بر اساس مطالعه متون و اسناد تاریخی. نمونه موردی: سفرنامه آدام اولئاریوس»، نشریه رهپوش معماری و شهرسازی، شماره 2، صص 35-47.
  • حسینی، اکرم (1390)، «تببین و تدوین گرایش‏های معماری معاصر ایران پس از انقلاب اسلامی مطالعه معماری سال‏های 1385-1360 شهر تهران»، هنر و معماری، شماره 8، صص 17-26.
  • سیفیان، محمد کاظم؛ محمودی، محمدرضا (1386)، «محرمیت در معماری سنتی ایران»، نشریه هویت شهر، شماره 1، صص 3-14.
  • شاطریان، محمود؛ جاویدپناه، علی (1399)، «درنگی بر جرم‏انگاری شهرسازی در ایران»؛ نشریه قانون‏یار، شماره 13، صص 361-388.
  • شفقی، سیروس (1353)، جغرافیای تاریخی اصفهان، اصفهان: انتشارات اصفهان.
  • طبسی، محسن (1386)، شناسایی و تحلیل موثر بر تغییرات کالبدی و عملکرد معماری گرمابه‏های ایران دوره صفوی، پایان‏نامه دکتری پژوهش هنر، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
  • علیمردای، علی؛ احمدی، حسن؛ قبادیان، وحید (1399)، «خوانش شهرسازی معناگرا در شکل‏گیری کالبدی شهر در نظام شهرسازی دوره صفویه در ایران»، دانش شهرسازی، دوره 4، شماره 1، صص 63-80.
  • کاستللو، وینست (1368)، شهرنشینی در خاورمیانه، ترجمه پرویز پیران و عبدالعلی رضائی، تهران: نشر نی.
  • ماجدی، حمید (1389)،«توسعه‏های شهری امروز بافت‏های فرسوده آینده»، نشریه هویت شهر، شماره 6، صص 87-94.
  • مدقالچی، لیلا؛ صدری‏کیا، سمیه (1397)، «تبیین اصول هندسی حاکم بر خیابان در شهرهای دوره صفوی مزالعه موردی : اصفهان، قزوین و مشهد»، فصلنامه عملی-پژوهش مدیریت شهری، شماره 53.
  • مقتدر، رضا (1380)، «نقش «میدان» در عصر صفوی»، نشریه ایران‏نامه، شماره 75، صص 279-292.
  • مهجور،فیروز (1378)، «ویژگی‏های شهرسازی در شهرهای دوره صفویه»، نشریه پژوهش‏های جغرافیایی، شماره 36، صص 65-74.
  • میرفندرسکی، محمدامین(1374)، «باغ به مثابه پیش‏درآمدی به شهر»، مجموعه مقالات نخستین کنگره معماری و شهرسازی ایران، ارگ بم، کرمان (جلد پنجم)، سازمان میراث فرهنگی، صص 123-133.
  • ویسی، هادی (1392)، «بررسی الگوهای محلی و تطبیق آن با شهرهای ایران»، جغرافیا و توسعه، شماره 33، صص 139-158.
  • هاشمی، سیرضا(1374)، « معمار ی و فرهنگ »، فصلنامه مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری، شماره 19.
  • یوسفی‏فر، شهرام (1385)، «الگوهای گسترش کالبدی در سده‏های میانه تاریخ ایران»، پژوهشنامه علوم انسانی، شماره 52، صص 319-350.

- Jean-Louis Cohen (2011), « Architecture et forme urbaine », L’annuaire du Collège de France, URL : http://journals.openedition.org.

 

Champy, Florent (2001), Sociologie de l'architecture, Paris : La Découverte.