رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانه‏داری در سیاستگذاری‏های جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 عضو هیأت علمی (مربی)، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
در حال حاضر، خانه‌داری اصلی‌ترین فعالیتی است که بیش از ۶۰ درصد زنان متأهل در ایران به آن اشتغال دارند؛ فعالیتی که از منظر عرفی و فرهنگی، بیشتر زنانه تلقی می‌شود. این مقاله با طرح این پرسش که «خانه‌داری چه جایگاهی در سیاستگذاری‌های جمهوری اسلامی ایران دارد و آیا زنان خانه‌دار به ‌مثابه نیروی شاغل شناخته می‌شوند؟» به بررسی رابطه میان نگاه حقوقی، فقهی و سیاستی به اشتغال خانگی زنان می‌پردازد. فرضیه مقاله بر این اصل استوار است که خانه‌داری، با توجه به نقش مؤثر آن در مدیریت حوزه خصوصی و بازتولید اجتماعی، فعالیتی مولد و نه مصرفی به شمار می‌رود و لازم است سیاست­های حمایتی مشخصی برای به رسمیت شناختن آن به ‌عنوان شغل اتخاذ شود. در این راستا، مقاله بر پایه رویکرد فقه امامیه و با تحلیل اسناد حقوقی جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که گرچه مبانی فقهی و قانونی به صراحت خانه‌داری را واجد ارزش اقتصادی و شغلی می‌دانند، اما در عرصه سیاستگذاری، خانه‌داری اغلب در موقعیتی مبهم قرار گرفته و زنان خانه‌دار عملاً به‌ عنوان نیرویی غیرفعال و غیرمولد بازنمایی شده‌اند. این پژوهش با بهره‌گیری از روش کیفی و رویکرد کتابخانه‌ای، با جمع‌آوری و تحلیل اسناد حقوقی، متون فقهی و داده‌های سیاست‌گذاری، تلاش دارد این گسست میان مبانی نظری و عملکرد نهادی را آشکار سازد. یافته‌های مقاله بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های حمایتی، بازتعریف خانه‌داری به‌عنوان شغل، و طراحی سازوکارهای حقوقی و اجرایی برای ارتقای جایگاه اجتماعی و اقتصادی زنان خانه‌دار تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها

-                  احمدبه، مریم (1383)، «حق اجرت‏المثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، مطالعات راهبری زنان، شماره 25. https://ensani.ir/fa/article/107221/
احمدزاده، سیدحسین (1400)، «بررسی اجرت‏المثل کارهای زن از منظر فقه، حقوق افعانستان و ایران»، نشریه معارف اسلامی و حقوق خصوصی، شماره 3، صص 117-153.
ارحامی، آسیه (1401)، «گزارش تحلیل و ارزیابی محتوایی برنامه‏های شش گانه توسعه در حوزه زنان و خانواده»، دفتر مطالعات فرهنگی و آموزش (گروه زنان و خانواده)، مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی.
امین‏فر، صبورا (1393)، «بررسی نگرش زنان جوان درباره منزلت نقش خانه‏داری»، فصلنامه دین و سیاست فرهنگی، شماره دوم، پاییز 1393، صص 121-141.
باقری، شهلا (1391)، «ارزیابی برنامه پنجم توسعه و راهبردهایی برای بهبود فرایند نظام‏سازی در حوزه زنان و خانواده»، کتاب‏ اندیشه‏های راهبری، زن و خانواده، 1391.  
بجنوردی، سیدحسن (1419ق) القواعد الفقهیه، قم: الهادی.
بر، ویوین (1383) جنیست و روانشناسی اجتماعی، ترجمه حبیب احمدی، شیراز: نشر نوید.
برنامه‏های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از 1368 تا 1407
جمعی از اندیشمندان مسلمان (1385)، «پیش‏نویس منشور حقوق و مسئولیت‏های زن در نظام اسلامی»، مجموعه مقالات کنفرانس بین‏المللی حقوق و مسئولیت‏های زن در نظام اسلامی، تهران: معاونت فرهنگی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
حسینی (کهلائی)، نعمت‏الله (1384)، نقش زنان صالحه در اصلاح جامعه، چاب اول، قم. عصر انقلاب.
خبرگزاری دانشجوبان ایران «ایسنا» (1398)، «چند درصد زنان ایرانی «خانه‏دار» هستند؟»، ایسنا، 6 خرداد 1398، کد خبر، 98030401562، https://www.isna.ir/news/98030401562/
امیدی، رضا (1400) «برنامه‏های حمایت اجتماعی از زنان، بخش اول مطالعه برنامه‏های توسعه کشور (1400-1368)»، معاونت رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.
سمواتی، زهرا؛ سطوتی، جعفر؛ زرنگ، محمد (1395)، «تحلیلی بر جایگاه زن وخانواده در برنامه‏های توسعه‏ای در اسناد فرادستی نظام»، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال هشتم، شماره 2، صص 49-68.
شریفی، الهام؛ رهایی، سعید؛ راعی، مسعود (1396)، «عدالت‏سنجی «شغل خانه‏داری» زنان خانه‏دار»، آموزه‏های فقه مدنی، شماره 15، صص 159-184.
هام، مگی (1382)، فرهنگ نظریه‏های فمینیستی، ترجمه فیروزه مهاجر و دیگران، تهران، نشر توسعه.
 
 
-                  2.منابع فرانسوی
Cartier, Marie, et al. (2021), « Allez, les pères ! Les conditions de l’engagement des hommes dans le travail domestique et parental », Travail, genre et sociétés, vol. 46, no. 2, pp. 33-53.
Chadeau, Anne; Fouquet, Annie (1981a), « Peut-on mesurer le travail domestique? », Économie et statistique, 136 : 29.
Delphy, Chrisrine (1978), "Travail ménager ou travail domestique", Andrée Michel (dir), Les femmes dans la société marchande. Paris, Presses universitaires de France, pp. 39-54.
Dussuet, Anne. (2017). « Le travail domestique : une construction théorique féministe interrompue ». Recherches féministes, 30(2), 101–117.
Haicault, Monique (1984), "La gestion ordinaire de la vie en deux", Sociologie du travail, 3 : 268-275.
Kergoat, Dannièle (1981), « Le travail des femmes ‒ Salariat et travail domestique », Critique de l’économie politique, 17 : 3-7.
Vandelac, Louise (1988), "L'économie domestique à la sauce marchande… ou les évaluations monétaires di travail domestique", Du travail et de l'amour-les dessous de la production domestique. Montéral, Saint-Martin : 183-256.
Fraser, N. (2008). Social justice in the age of identity politics: Redistribution, recognition, and participation. In Geographic thought (pp. 72-89). Routledge.
Rawls, J. (1999). A Theory of Justice (Revised Edition). Cambridge, MA: Harvard University Press.