رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

رژیم حقوقی بهره برداری از آب های فرا مرزی مشترک با تأکید بر اقدامات دولت ترکیه و تاثیرات آن بر جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ، گروه حقوق ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانشیار دانشکده روابط بین المل وزات خارجه، تهران ایران
3 گروه حقوق، استادیار دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
از دهه 1960 دولت ترکیه با قراردادن مسئله بهره برداری از آب های فرامرزی مشترک چون دجله و فرات در متن سیاست خارجی و برنامه های توسعه ای خود، افداماتی را بر روی حوضه های آبی مشترک با کشور های همجوار برنامه ریزی و اجرا کرده است. تقارن زمانی این پروژه ها با تحولات بین المللی و اهمیت یافتن آب در زندگی بشر و مخاطرات پیش روی جمعیت روبه تزاید جهان و احساس خطر کم آبی، به شکل گیری قواعد و اصولی جهت مدیریت منابع آب منتهی شد که بعضا وجه و شأن عرفی پیداکرده اند و بدیهی بود که باید دولت ترکیه نیز که پروژه های بزرگی را برنامه ریزی و بعضا اجرا کرده بود تابع قواعدو اصولی باشد. کنوانسیون 1997 سازمان ملل متحد به عنوان یک سند الزام آور بین المللی حاوی این قواعد عرفی است، این مقاله متکفل پاسخ به این پرسش است که رژیم حقوقی قابل اعمال بر اقدامات این دولت کدام است و چه پیامدهای زیست محیطی برای ایران در پی دارد؟ فرضیه تحقیق بر آن است که قواعد عرفی مورد قبول در کنوانسیون 1997 بر اقدامات دولت ترکیه حاکم است و این امر می تواند زمینه دستیابی به حقوق کشورهای پائین دست همچون ایران را فراهم کند. در این مقاله با استفاده از منابع و اسناد کتابخانه ای و مقالات منتشر شده در مجلات علمی به این نتیجه دست یافته که رژیم حقوقی حاکم بر اقدامات دولت ترکیه یک رژیم مبتنی بر تبعیت از قواعد عرفی بین المللی است و این دولت اگرچه کنوانسیون 1997 را تصویب نکرده است اما پایبندی خود را به قواعد عرفی و مهم مرتبط با بهره برداری از آب های فرامرزی مندرج در آن اعلام کرده است.
کلیدواژه‌ها

اسلام پناه ، م.میرعباسی، ب.مرادی، م.( 1401).نگرشی بر نقش رویه های ویژه حقوق بشری در دسترسی به حق اشامیدنی سالم در کشور های در حال توسعه.ماهنامه علمی جامعه شناسی سیاسی ایران ، سال پنجم ، شماره 3، صص335-307.
بابایی، م و بابایی، ح ( 1394). رژیم حقوقی بهره برداری از سفره های زیر زمینی آب مشترک میان دولتها با تأکید بر طرح کمیسیون حقوق بین الملل 2008 ( چاپ اول) .تهران. انتشارات مجد
توحیدی، ا. کیخسروی، م.( 1398) خلاء معاهداتی: لزوم کنکاش در تعهدات بین‌المللی دولت‌ها در فرایند سازی از دیگاه حقوق بین‌الملل، مجله حقوق بین‌المللی شماره 61، ص 402)صص.
سلمان،م ا و  مک اینرنی، ل.( 1974). آب و حقوق بشر ( حق دسترسی بشر به آب ، ابعاد حقوقی و سیاسی ، ترجمه » حسن اسدی زید آبادی .(1394 ). تهران. انتشارات ناهید
عراقچی، ع و بهرامی، ز.( 1401). دیپلماسی آب و لزوم برون رفت از وضعیت بحران( چاپ اول) .تهران.چاپ وزارت امور خارجه
 کلانتری، ج.،و حکمت آرا، 1399.بررسی هیدروپلتیکی سد سازی ترکیه در حوضه ارس.نهمین همایش ملی سامانه های سطوح آبگیرایران(ص12-1)
کاظمی، ا.( 1401). پروژه های گاپ و داپ از منظر حقوق بین الملل، پژوهشنامه رسانه بین الملل. سال هفتم شماره اول، شماره نهم،
محمد علی پور، ف. (1396) .حقوق استفاده غیر کشتیرانی از آبراهه های بین المللی( چاپ اول) .تهران . بیناد حقوقی میزان .
محمد علی پور، ف.طالبیان، ح.( 1397). منابع آبی مشترک در حوضه کورا- ارس؛ پیشران صلح در قفقاز جنوبی، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی.دوره 11، شماره 1، صص246-231
مدنیان، غ .(1398). چالش های حقوق آب (چاپ اول) .تهران. نشر دادگستر
 
Araghchi, A., & Bahrami, Z. (2022). Diplomasi-ye aab va lozum-e boroon raft az vaz’iyat-e bohran (1st ed.). Tehran: Ministry of Foreign Affairs. {In Persian}
Arda, B. (2018). Turkey’s Southeastern Anatolia Project (GAP): A qualitative review of the literature. British Journal of Middle Eastern Studies, 1–20. https://doi.org/10.1080/13530194.2018.1549978
Babaei, M., & Babaei, H. (2015). Rejim-e hoquqi-e bahrebardari az safrhaye zirezamini-ye aab-e moshtarak mian-e dolat-ha ba ta’kid bar tarh-e komision-e hoquq-e beynolmelal 2008 (1st ed.). Tehran: Majd Publications. {In Persian}
Beaumont, P. (2000). The 1997 UN Convention on the Law of Non-navigational Uses of International Watercourses: Its strengths and weaknesses from a water management perspective and the need for new workable guidelines. International Journal of Water Resources Development, 16(4), 475–495.
Boisson de Chazournes, L. (2013). Fresh Water in International Law. Oxford: Oxford University Press.
Inan, Y. (2000). The law of international water courses and the Middle East. Perception: Journal of International Affairs, 5(2), 1–13.
Islam Panah, M., Mir Abbasi, B., & Moradi, M. (2022). Negareshi bar naghsh-e royehaye vizhe-ye hoghogh-e bashari dar dastresi be haqq-e aab-e aashamidani-ye salem dar keshvarhaye dar hale tose’e. Iranian Political Sociology Monthly, 5(3), 307–335. {In Persian}
Kalantari, J., & Hekmat Ara, A. (2020). Barrasi-ye hydro-politic-e sadd-sazi-ye Torkiye dar hoze-ye Aras. In 9th National Conference on Water Harvesting Systems in Iran (pp. 1–12). {In Persian}
Kazemi, A. (2022). Projehaye GAP va DAP az manzar-e hoquq-e beynolmelal. International Media Research Quarterly, 7(1), 1–?. {In Persian}
Kibaroglu, A. (2002). Building a regime for the waters of the Euphrates–Tigris river basin. The Hague: Kluwer Law International.
Kibaroglu, A. (2015). An analysis of Turkey’s water diplomacy and its evolving position vis‑à‑vis international water law. Water International, 40(1), 153–167. https://doi.org/10.1080/02508060.2014.978971
Kibaroglu, A., Sümer, V., & Scheumann, W. (2012). Fundamental shifts in Turkey’s water policy. Méditerranée, 119, 27–34.
Kramer, A., & Kibaroglu, A. (2011). Turkey’s position towards international water law. In A. Kibaroglu et al. (Eds.), Turkey’s Water Policy (pp. 215–229). Berlin, Heidelberg: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-19636-2_12
Madaniyan, G. (2019). Chalesh-haye hoquq-e aab (1st ed.). Tehran: Dadgostar. {In Persian}
McIntyre, O. (2020). The current state of development of the no significant harm principle: How far have we come? International Environmental Agreements: Politics, Law and Economics, 20(4), 1–23. https://doi.org/10.1007/s10784-020-09501-8
Mohammad Alipour, F. (2017). Hoquq-e estefade-ye gheyre kashtirani az abrahehaye beynolmelali (1st ed.). Tehran: Mizan Legal Foundation. {In Persian}
Mohammad Alipour, F., & Talebian, H. (2018). Manabe’-e aabi-ye moshtarak dar hoze-ye Kura–Aras; Pishran-e solh dar Ghafghaz-e jonubi. Central Eurasia Studies Quarterly, 11(1), 231–246. {In Persian}
Mohammed, Y. A. (2022). The guiding legal regime and institutional arrangement of transboundary watercourse: A review. International Journal of Water Management and Diplomacy, 1(4), 75–90. https://ssrn.com/abstract=4405959
Quang Trung, H., Salatikoye, Y. D., & Bibi, B. (2019). Modern rules governing the peaceful management of international watercourses: From doctrines and theories to conventional principles. International Journal of Environment and Pollution Research, 7(3), 15–33.
Rieu-Clarke, A., & Loures, F. R. (2009). Still not in force: Should states support the 1997 UN Watercourses Convention? Review of European Community and International Environmental Law, 18(2), 185–197. https://doi.org/10.1111/j.1467-9388.2009.00640.x
Salman, M. A., & McInerney-Lankford, L. (1974). Aab va hoquq-e bashar (haqq-e dastresi-ye bashar be aab, ab’ad-e hoquqi va siyasi) (H. Asadi Zeid Abadi, Trans.). Tehran: Nahid Publications. (2015 printing). {In Persian}
Scanlon, J., Cassar, A., & Nemes, N. (2004). Water as a Human Right? Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN.
Scheumann, W., Sagsen, I., & Tereci, E. (2011). Orontes River Basin: Downstream challenges and prospects for cooperation. In A. Kibaroglu et al. (Eds.), Turkey’s Water Policy (pp. xxx–xxx). Berlin, Heidelberg: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-19636-2_17
Tohidi, A., & Kikhusrovi, M. (2019). Khalaye mo’ahadati: Lozum-e konkaash dar ta’ahodat-e beynolmelali-ye dolatha dar farayand-sazi az didgah-e hoquq-e beynolmelal. International Law Journal, (61), 402. {In Persian}