رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

فلسفه سیاسی و کلام اصلاح‌ گرایانه در اندیشه آیت‌الله نائینی و جان لاک: تأملی تطبیقی در مشروعیت قدرت و حدود حاکمیت دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش به بررسی تطبیقی اندیشه سیاسی آیت‌الله نائینی و جان لاک در باب مشروعیت قدرت و حدود حاکمیت دین می‌پردازد. هدف اصلی تحقیق، تحلیل نقاط اشتراک و افتراق این دو متفکر در تبیین مبانی مشروعیت سیاسی و نسبت دین و سیاست است. سؤال محوری پژوهش آن است که چگونه نائینی و لاک، هر یک در بسترهای متفاوت معرفتی و اجتماعی، به مفهوم مشروعیت قدرت پرداخته‌اند و چه تفاوت‌هایی در تلقی آنها از نقش دین و مردم در حاکمیت سیاسی وجود دارد. فرضیه تحقیق بر این اساس استوار است که با وجود اختلاف مبنایی در نسبت دین و سیاست، هر دو متفکر در تأکید بر تحدید قدرت حاکم و حق نظارت و مقاومت مردم اشتراک دارند. روش تحقیق، کیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل مفهومی منابع اصلی و ثانویه است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نائینی با تفسیر دینی از حکومت مشروطه و تأکید بر عدالت و نظارت مردم، و لاک با نظریه حقوق طبیعی و قرارداد اجتماعی، هر دو به سوی مقیدسازی قدرت و تضمین آزادی‌های عمومی حرکت کرده‌اند، اگرچه مبانی معرفتی و نسبت آن با دین متفاوت است.
کلیدواژه‌ها

منابع و مآخذ:
حسنی‌فر، عبدالرحمن. (1389). بررسی رویکرد محمدحسین نائینی نسبت به مفاهیم و آموزه‌های جدید. فصلنامه سیاست، دوره 40، شماره 3، صفحات 93-112.
درخشه، جلال. (1384). نسبت قانون در اندیشه سیاسی میرزای نائینی. دو فصلنامه دانش سیاسی، شماره 2، پاییز 1384، صفحات 39-59.
مرادخانی، فردین و صادقیان، مرضیه. (1379). مشروطه، حقوق ملت و نقش آیت‌الله نائینی در توسعه‌ی مفهوم "حق". نشریه علوم سیاسی، سال بیست و دوم، شماره 86، تابستان 1379.
مصباحی مقدم، غلامرضا و بیگدلی، وحید. (1391). مشروعیت و جایگاه مردم در حکومت از منظر نائینی: تبیینی از توسعه ن‌یافتگی در جوامع اسلامی. فصلنامه مطالعات حقوقی دولت اسلامی، سال اول، شماره اول، پاییز 1391، صفحات 109-136.
ب) لاتین :
Ahmadi Tabatabai, S. (2023). Constitutionalism synthesis to the Sharia in the political thought of Allameh Naini. Islamic Political Thought, 10(1), 67-79.
Ahmed, Y. (2023). Muhammad Husayn Na’ini, Caught between Empires and Nations. Archiv orientální, 91(3), 423-445.
Beetham, David. (1991). The Legitimation of Power. London: Macmillan.
Coicaud, Jean-Marc. (2002). Legitimacy and Politics: A Contribution to the Study of Political Right and Political Responsibility. Cambridge: Cambridge University Press.
Dunn, John. (1969). The Political Thought of John Locke. Cambridge: Cambridge University Press.
Esfandyar, V. (2022). The Impact of the Thoughts of Sheikh Fazlollah Nouri and Allameh Naini on the Islamic Awakening. International Journal of Political Science, 12(2), 1-13.
Esposito, J., & Ramazani, R. (Eds.). (2016). Iran at the Crossroads. Springer.
FAQIH, V. E. SHIITE POLITICAL THOUGHT IN IRAN.
Locke, John. (1689). Two Treatises of Government. (Based on original edition).
Locke, John. (1689b). A Letter Concerning Toleration. (Based on original edition).
Maythem, A. J. (2021). Contemporary Islamic Political Idea: The Clash of Reformist Spirit and Extremist-Radical Mentality. Journal of Globalization Studies, 12(1), 61-78.
Mirsepassi, A. (2000). Intellectual discourse and the politics of modernization: Negotiating modernity in Iran. Cambridge University Press.
Mirshahvalad, M. (2024). Islamic reform with or without Ulama? A comparative study between al-Kawakibi and Naini. British Journal of Middle Eastern Studies, 1-16.
Rahimi, B., & Gheytanchi, E. (2008). Iran's reformists and activists: Internet exploiters. Middle East Policy, 15(1).
Rawls, John. (1971). A Theory of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Rawls, John. (1993). Political Liberalism. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Vaezi, A. (2004). Shia political thought (p. 33). London: Islamic Centre of England.
Yeganeh, M. (2020). Constitutionalism and teh Concept of Law in Mirza Naini’s Political Thought. International Journal of Political Science, 10(3), 83-94.
Ahmadi Tabatabai, S. (2023). Constitutionalism synthesis to the Sharia in the political thought of Allameh Naini. Islamic Political Thought, 10(1), 67–79.
Ahmed, Y. (2023). Muhammad Husayn Na’ini, caught between empires and nations. Archiv orientální, 91(3), 423–445.
Beetham, D. (1991). The legitimation of power. London: Macmillan.
Coicaud, J.-M. (2002). Legitimacy and politics: A contribution to the study of political right and political responsibility. Cambridge: Cambridge University Press.
Derakhshesh, J. (2005). The concept of law in the political thought of Mirza Na’ini. Political Knowledge Journal (Danesh-e Siyasi), 2(2), 39–59. {In Persian}
Dunn, J. (1969). The political thought of John Locke. Cambridge: Cambridge University Press.
Esfandyar, V. (2022). The impact of the thoughts of Sheikh Fazlollah Nouri and Allameh Naini on the Islamic awakening. International Journal of Political Science, 12(2), 1–13.
Esposito, J., & Ramazani, R. (Eds.). (2016). Iran at the crossroads. Springer.
Faqih, V. E. (n.d.). Shiite political thought in Iran.
Hasanifar, A. (2010). Mohammad-Hossein Na’ini’s approach to modern political concepts and teachings. Quarterly Journal of Politics, 40(3), 93–112. {In Persian}
Locke, J. (1689a). Two treatises of government. (Based on original edition).
Locke, J. (1689b). A letter concerning toleration. (Based on original edition).
Maythem, A. J. (2021). Contemporary Islamic political idea: The clash of reformist spirit and extremist-radical mentality. Journal of Globalization Studies, 12(1), 61–78.
Miradkhani, F., & Sadeghian, M. (2000). Constitutionalism, people’s rights, and Ayatollah Na’ini’s role in developing the concept of “right.” Political Science Journal, 22(86), 1–20. {In Persian}
Mirsepassi, A. (2000). Intellectual discourse and the politics of modernization: Negotiating modernity in Iran. Cambridge University Press.
Mirshahvalad, M. (2024). Islamic reform with or without Ulama? A comparative study between al-Kawakibi and Naini. British Journal of Middle Eastern Studies, 1–16.
Mosbahy Moghaddam, G., & Beigdeliri, V. (2012). Legitimacy and the role of the people in government from Na’ini’s perspective: An explanation of underdevelopment in Islamic societies. Islamic Governmental Legal Studies Quarterly, 1(1), 109–136. {In Persian}
Rahimi, B., & Gheytanchi, E. (2008). Iran’s reformists and activists: Internet exploiters. Middle East Policy, 15(1).
Rawls, J. (1971). A theory of justice. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Rawls, J. (1993). Political liberalism. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Vaezi, A. (2004). Shia political thought. London: Islamic Centre of England.
Yeganeh, M. (2020). Constitutionalism and the concept of law in Mirza Na’ini’s political thought. International Journal of Political Science, 10(3), 83–94.