رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

سازوکار های حل اختلافات در مقررات زیست محیطی قراردادهای نفتی ایران(مطالعه موردی بحران هورالعظیم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی،گروه حقوق، دانشگاه پیام نور ، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
موضوع این تحقیق بررسی سازوکارهای حقوقی و سیاسی حل اختلافات در مقررات زیست ‌محیطی قراردادهای نفتی ایران با تأکید بر مطالعه موردی نشت نفت در تالاب هورالعظیم است. این تحقیق با تمرکز بر این بحران، سئوال اصلی را مطرح می‌کند که چگونه سازوکارهای حقوقی و سیاسی موجود می‌توانند به‌طور مؤثر اختلافات زیست‌محیطی میان طرفین قراردادهای نفتی را حل کنند؟ فرضیه تحقیق این است که علی‌رغم وجود چارچوب‌های قانونی و استانداردهای بین‌المللی، محدودیت در اجرای مقررات، ضعف در نظارت، و نبود شفافیت، حل این اختلافات را با پیچیدگی همراه کرده است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای اسنادی و حقوقی است که با بررسی مقررات زیست‌محیطی ایران و مقایسه آن با استانداردهای بین‌المللی، به تحلیل بحران هورالعظیم و چالش‌ های حقوقی آن می‌پردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که برای پیشگیری و حل مؤثر اختلافات زیست‌محیطی ناشی از قراردادهای نفتی، نیاز به بازنگری و تقویت قوانین داخلی، بهبود نظارت و شفافیت، و استفاده از ظرفیت‌ های دیپلماتیک و سازوکارهای بین‌المللی است. همچنین، اجرای تعهدات زیست ‌محیطی پیمانکاران و ایجاد سازوکارهای نظارتی مشترک با کشورهای هم‌مرز، از جمله عراق، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
کلیدواژه‌ها

-         آریان کیا، رضا (1388)، شروط داوری در سیر تحولات حقوق قراردادهای بین المللی نفت و گاز، فصلنامه حقوقی بین المللی سال بیست و ششم، شماره 41، 1388، صفحات 214-197
-         آقایی، سیدداوود، و آقایی، صدیقه سادات. (1393). بازخوانی پرونده شرکت نفت ایران- انگلیس در دیوان بین المللی دادگستری. مطالعات روابط بین الملل (پژوهشنامه روابط بین الملل)، 7(26)، 8-33.
-          ارفع‌نیا، بهشید، و ملاابراهیمی، عماد. (1397). حل مسالمت‌آمیز و شرایط جایگزین؛ روش‌های حل و فصل اختلافات در قراردادهای نوین بالادستی صنعت نفت و گاز با تأکید بر قرارداد IPC. مطالعات حقوق انرژی، 4(2)، 293-320.
-         اسفندیاری خالدی، عباس، و جلالی، محمود. (1399). ملاحظات زیست محیطی در قراردادهای نفتی. مطالعات حقوق انرژی، 6(2)، 231-246.
-         اسفندیاری فر، خشایار، و معصوم زادگان، سحر (1393)، بررسی تطبیقی مقررات گذاری زیست محیطی عملیات بالا دستی نفت و گاز در ایالات متحده آمریکا و ایران، اولین همایش علمی پژوهشی خلیج فارس - 1393 
-         پیری، مهدی. (1397). تأملی بر آثار حقوقی الحاق جمهوری اسلامی ایران به توافقنامۀ پاریس در خصوص تغییرات اقلیمی، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 48(4)، 887-908.
-         زین الدین، سیدمصطفی، و شاهمرادی، عصمت (1394)، بررسی تطبیقی ملاحظات محیط زیستی در قراردادهای بین المللی نفت، مطالعات حقـوق انـرژی، دوره اول ،شـماره دوم، پـاییز و زمسـتان، ص 217-235
-         ضیایی، سید یاسر، و لطفی گماسایی، محسن. (1400)، مسئولیت اجتماعی شرکت‌های فراملی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها، فصلنامه پژوهشهای حقوقی، 20(46)، 255-282. doi: 10.48300/jlr.2021.132621
-         کمالی، شقایق (1395)، رویه داوری بین المللی درباره غرامت در دعاوی نفتی با تکیه بر آرای جدید، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی
-         کهف، منذر (1383). توسعه پایدار در کشورهای اسلامی ، مترجمین سعید فراهانی فرد، سعید و محمدعلی فراهانی فرد، فصلنامه اقتصاد اسلامی، 4(16)، 125-150.
-         کهن هوش نژاد، روح اله، و التمیمی، محمدحسین. (1398). مبنای الزامات محیط زیستی در قراردادهای نفتی ایران. فصلنامه اقتصاد محیط زیست و منابع طبیعی، 3(4)، 73-92.
-         فراهانی فرد، سعید. (1384). درآمدی بر توسعه پایدار در عصر ظهور، فصلنامه اقتصاد اسلامی، 5(20)، 111-136.
-         عزیزی، حسین (1399)، مطالعه تطبیقی الزامات حقوقی زیست محیطی در قراردادهای بالادستی نفت و گاز در حقوق ایران و آمریکا، پایان نامه دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی، 1399
-         ملکی نیا، عماد (1397)، بررسی زمینه‌های عملیاتی شدن توسعه پایدار در نظام آموزش عالی: دانشگاه پایدار و ارزیابی پایداری، مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، سال سیزدهم، ضمیمه شماره 1 ،بهار 1397 ،صفحات 216-205
-         موسوی، فضل الله (1392)، حقوق بین الملل محیط زیست، تهران، نشر میزان
-         موسوی، سید فضل الله، و شیرمردی دزکی، محمدرضـا (1393)، تحلیـل رویکـرد محـیط زیسـتی در قراردادهای نفتی، فصلنامه مطالعات حقوق انرژی، دوره اول ،شماره یکم، بهار و تابستان 1394.
-         مومنی، فرشاد، و امینی میلانی، مینو. (1390). توانمندی و توسعه پایدار در برنامه سوم و چهارم توسعه ایران با رویکرد آمارتیاسن. رفاه اجتماعی، 11(42)، 37-65.
-         میرحسینی، سیدمجید و خامسی پور، فرسیما (1393)، قانون حاکم بر دعاوی مسئولیت مـدنی ناشـی از تخریب محیط زیست در حقوق اتحادیه اروپا و ایـران، فصـلنامه راهبـرد ، سـال بیسـت و سوم، شماره 73 ،زمستان صص 73-92.
-         وهاب پور، امیر و همکاران (1397)، بررسی آثار محیط زیستی گاز مشـعل در ایـران و اهمیـت آن در راستای تعهدات کشور در توافق پاریس، فصلنامه مطالعـات راهبـردی سیاسـت گـذاری عمومی، شماره 27 ،تابستان صفحات 154-133.
Cordes، E. E.، Jones، D. O.، Schlacher، T. A.، Amon، D. J.، Bernardino، A. F.، Brooke، S (2016). Environmental impacts of the deep-water oil and gas industry: a review to guide management strategies. Frontiers in Environmental Science, 4, 58.
Gordon, U. E. E. P. J. (2014). Oil and Gas Law: Current Practice and Emerging Trends.
 
Aqaee, Seyed Davoud, and Aqaee Sadat, Sedigheh. (2014). “Revisiting the Case of Anglo-Iranian Oil Company before the International Court of Justice.” International Relations Studies (Research Journal of International Relations), 7(26), 8–33. {In Persian}
Arefnia, Bahshid, and Molla-Ebrahimi, Emad. (2018). “Peaceful Settlement and Alternative Mechanisms: Methods of Dispute Resolution in New Upstream Oil and Gas Contracts with Emphasis on the IPC Model.” Energy Law Studies, 4(2), 293–320. {In Persian}
Ariankia, Reza. (2009). “Arbitration Clauses in the Evolution of International Oil and Gas Contracts.” International Legal Quarterly, Vol. 26, No. 41, pp. 197–214. {In Persian}
Azizi, Hossein. (2020). A Comparative Study of Legal Environmental Obligations in Upstream Oil and Gas Contracts under Iranian and U.S. Law. Ph.D. Dissertation, Allameh Tabataba’i University. {In Persian}
Cordes, E. E., Jones, D. O., Schlacher, T. A., Amon, D. J., Bernardino, A. F., & Brooke, S. (2016). “Environmental Impacts of the Deep-Water Oil and Gas Industry: A Review to Guide Management Strategies.” Frontiers in Environmental Science, 4, 58.
Esfandiari Khaledi, Abbas, and Jalali, Mahmoud. (2020). “Environmental Considerations in Oil Contracts.” Energy Law Studies, 6(2), 231–246. {In Persian}
Esfandiari-Far, Khashayar, and Masoomzadegan, Sahar. (2014). “A Comparative Study of Environmental Regulation in Upstream Oil and Gas Operations in the United States and Iran.” The First Persian Gulf Scientific-Research Conference. {In Persian}
Farahani-Fard, Saeed. (2005). “An Introduction to Sustainable Development in the Age of Reappearance.” Islamic Economics Quarterly, 5(20), 111–136. {In Persian}
Gordon, U. E. E. P. J. (2014). Oil and Gas Law: Current Practice and Emerging Trends.
Kahf, Munzer. (2004). “Sustainable Development in Islamic Countries.” Translated by Saeed Farahani-Fard and Mohammad Ali Farahani-Fard. Islamic Economics Quarterly, 4(16), 125–150. {In Persian}
Kamali, Shaqayeq. (2016). International Arbitration Practice on Compensation in Oil Disputes: With Emphasis on Recent Awards. Master’s Thesis, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Faculty of Law and Political Science. {In Persian}
Kohan Houshnejad, Rouhollah, and Al-Tamimi, Mohammad Hossein. (2019). “The Basis of Environmental Obligations in Iran’s Oil Contracts.” Journal of Environmental and Natural Resources Economics, 3(4), 73–92. {In Persian}
Maleki-Nia, Emad. (2018). “Operationalizing Sustainable Development in Higher Education: Sustainable Universities and Sustainability Assessment.” Iranian Journal of Nutrition Sciences and Food Industries, 13(Suppl. 1), 205–216. {In Persian}
Mirhosseini, Seyed Majid, and Khamsipour, Farsima. (2014). “Applicable Law to Civil Liability Arising from Environmental Damage in EU and Iranian Law.” Rahbord Quarterly, Vol. 23, No. 73 (Winter), 73–92. {In Persian}
Momeni, Farshad, and Amini-Milani, Minou. (2011). “Empowerment and Sustainable Development in Iran’s Third and Fourth Development Plans: An Amartya Sen Approach.” Social Welfare Quarterly, 11(42), 37–65. {In Persian}
Mousavi, Fazlollah. (2013). International Environmental Law. Tehran: Mizan Publishing. {In Persian}
Mousavi, Seyed Fazlollah, and Shirmardi-Dezki, Mohammad Reza. (2014). “Analysis of Environmental Approach in Oil Contracts.” Energy Law Studies, Vol. 1, No. 1 (Spring and Summer 2014). {In Persian}
Piri, Mahdi. (2018). “A Legal Reflection on Iran’s Accession to the Paris Agreement on Climate Change.” Public Law Studies Quarterly, University of Tehran, 48(4), 887–908. {In Persian}
Vahabpour, Amir, et al. (2018). “Environmental Impacts of Gas Flaring in Iran and Its Importance Regarding Commitments under the Paris Agreement.” Strategic Policy Studies Quarterly, No. 27 (Summer), 133–154. {In Persian}
Zeinoddin, Seyed Mostafa, and Shahmoradi, Esmat. (2015). “A Comparative Study of Environmental Considerations in International Oil Contracts.” Energy Law Studies, Vol. 1, No. 2 (Fall and Winter), pp. 217–235. {In Persian}
Ziaei, Seyed Yaser, and Lotfi Gamasayi, Mohsen. (2021). “Corporate Social Responsibility of Multinational Enterprises: Opportunities and Challenges.” Legal Research Quarterly, 20(46), 255–282. doi:10.48300/jlr.2021.132621. {In Persian}