رهیافت انقلاب اسلامی

رهیافت انقلاب اسلامی

ظرفیت‌های حقوقی ارتقای استقلال اجرایی در نظام مدیریت انتخابات در ج. ا. ایران: گذار از مدیریت دولتی به مدیریت تخصصی-فنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران
2 استادیار، گروه حقوق، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران (نویسنده مسئول).
3 استادیار ،گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
چکیده
مدیریت انتخابات در نظام‌های سیاسی معاصر، صرفاً یک فرایند اداری برای برگزاری رأی‌گیری نیست، بلکه بخشی از حکمرانی انتخاباتی و تضمین‌کننده مشروعیت، شفافیت و اعتماد عمومی به فرایند سیاسی محسوب می‌شود. در دهه‌های اخیر، بسیاری از کشورها به سمت ایجاد نهادهای تخصصی و نسبتاً مستقل انتخاباتی حرکت کرده‌اند تا از سیاسی‌شدن مدیریت انتخابات و تعارض منافع احتمالی جلوگیری کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ظرفیت‌های حقوقی ارتقای استقلال اجرایی در نظام مدیریت انتخابات ایران و امکان گذار از مدیریت دولتی به مدیریت تخصصی–فنی انجام شده است. سؤال اصلی تحقیق آن است که آیا در چارچوب حقوق اساسی ایران، امکان ایجاد یا تقویت سازوکارهای تخصصی و نسبتاً مستقل برای مدیریت انتخابات وجود دارد یا خیر. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای، اسناد حقوقی، گزارش‌های تخصصی و مطالعات تطبیقی گردآوری شده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که قانون اساسی ایران الزام صریحی به تداوم الگوی کاملاً دولت‌محور ندارد و ظرفیت‌هایی برای حرکت تدریجی به سمت حرفه‌ای‌سازی، تخصصی‌سازی و تقویت استقلال کارکردی مدیریت انتخابات در چارچوب نظم حقوقی موجود قابل شناسایی است
کلیدواژه‌ها

منابع فارسی
امیری، م.، و جلیلوند، م. ش. (۱۴۰۲). «حق تعیین سرنوشت از منظر تکلیف سیاسی با نگاهی به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ۱۷(۶۵)، ۳–۱۸.
بشیریه، حسین. (۱۳۸۱). موانع توسعه سیاسی در ایران. تهران: گام نو.
پدرام، عبدالرحیم و پناهی، فائزه. (۱۴۰۰). سناریوهای انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ جمهوری اسلامی ایران از منظر امنیت ملی. فصلنامه آینده پژوهی دفاعی، ۶(۲۰)، ۳۱-۷. doi:10.22034/dfsr.2021.525174.1471
خرمشاد، محمدباقر و رفیعی قهساره، ابوذر. (۱۳۹۲). نظام انتخاباتی در انتخابات مجلس شورای اسلامی. جستارهای سیاسی معاصر، ۳(۹).
رحمانی، قدرت‌الله و موسوی‌نژاد، سید مرتضی. (۱۴۰۲). نظام انتخاباتی مطلوب مجلس شورای اسلامی در پرتو سیاست‌های کلی انتخابات. راهبرد، ۳۲(۱۰۹).
زارع گنجارودی، مالک، کاظمیان، غلامرضا، قربانی زاده، وجه الله و خان محمدی، هادی. (۱۴۰۲). مؤلفه‌های راهبردی توسعه پایدار با رویکرد قدرت ملی در ایران. فصلنامه آینده پژوهی دفاعی. doi:10.22034/dfsr.2023.2005554.1711
زارعی، محمدجواد. (۱۳۹۷). جمهوریت و تضمین‌های حقوقی انتخابات در ایران. فصلنامه حقوق اساسی، ۱۵(۲)، ۸۱–۱۰۹.
صولی، م.، نریمان، س.، کشیشیان سیرکی، گ.، و خداوردی، ح. (۱۴۰۴). «نقش‌آفرینی تحزب در نظام سیاست‌گذاری جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ۱۹(۷۰)، ۲۸–۵۳.
طحان نظیف، هادی و کدخدامرادی، کمال. (۱۳۹۸). آسیب‌شناسی نظام حقوقی حاکم بر فرایندهای نظارت بر انتخابات مجلس شورای اسلامی در پرتو سیاست‌های کلی انتخابات. مطالعات حقوق عمومی، ۴.
طحان نظیف، هادی و کدخدامرادی، کمال. (۱۳۹۸). آسیب‌شناسی نظام حقوقی حاکم بر فرایندهای نظارت بر انتخابات مجلس شورای اسلامی در پرتو سیاست‌های کلی انتخابات. مطالعات حقوق عمومی، ۴.
عالی پور، حسن. (۱۳۹۴). نظام حقوقی انتخابات و حق انتخاب در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی، ۱۸(۳)، ۸۸-۶۳. برگرفته از https://sid.ir/paper/92800/fa
عمید زنجانی، عباسعلی. (۱۴۰۳). کلیات حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران (چاپ پنجم). تهران: مجد.
فتاحی زفرقندی، علی. (۱۳۹۷). شورای نگهبان؛ نظارت بر انتخابات. تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
فریدونی خانیمنی، م. ع.، راعی دهقی، م.، مسعود، غ.، و ظریفکارفرد، س. م. (۱۴۰۰). «دیدگاه حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران نسبت به تعیین کارگزاران سیاسی». فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ۱۵(۵۶)، ۲۷–۴۴.
فهندژسعدی، س. م.، محمدجانی، م. ر.، و حقیقت، ح. ر. (۱۴۰۴). «بررسی انتخابات مجلس شورای اسلامی و تطابق آن با دیدگاه‌های امام و رهبری (مطالعه موردی استان فارس، ادوار ششم تا دهم)». فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ۱۹(۷۰)، ۱۷۸–۱۹۷.
قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی. (۱۳۷۸). مصوب ۷ آذر ۱۳۷۸ مجلس شورای اسلامی. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. برگرفته از https://rc.majlis.ir/fa/law/show/93241
کامل حسینی، سید محمد، محمد کریمی، یوسف و کوهزادی، فواد. (۱۴۰۴). رویکرد آینده پژوهانه در رابطه بین سلامت سازمانی با حکمرانی شرکتی با نقش میانجی اخلاق سازمانی. فصلنامه آینده پژوهی دفاعی.
کیانی، و.، طاهری، ا.، و ازغندی، ع. (۱۴۰۱). «تأثیر مشارکت سیاسی بر امنیت ملی ایران در بازه زمانی (خرداد ۱۳۷۶ تا تیر ۱۳۸۴)». فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ۱۶(۵۸)، ۶۷–۸۶.
هاشمی، سید محمد. (۱۴۰۳). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران: اصول و مبانی کلی نظام (جلد اول) (ویرایش دوم، چاپ هجدهم). تهران: میزان.
همیار، ح.، شیخ موحد، م.، و علایی، ح. (۱۴۰۳). «تأثیر نظام انتخاباتی بر میزان مشارکت شهروندان در ایران». فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ۱۸(۶۸)، ۲۳۵–۲۵۶.
هنرمند، م.، ابراهیمیان، ح.، و حبیب‌نژاد، س. ا. (۱۴۰۲). «بررسی راهکارهای اصلاح ساختار تقنینی قانون اساسی ایران در چارچوب سیاست‌های کلی نظام و اسناد بالادستی». فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ۱۷(۶۴)، ۱۲۳–۱۴۰.
منابع انگلیسی
Ahuja, A., & Ostermann, S. (2020). The Election Commission of India: Guardian of Democracy. In Guardians of Public Value: How Public Organisations Become and Remain Institutions (pp. 37-62). Cham: Springer International Publishing.
Birch, S. (2011). Electoral malpractice. Oxford University Press.
Elklit, J., & Reynolds, A. (2002) The impact of election administration on the legitimacy of emerging democracies: A new comparative politics research agenda. Commonwealth and Comparative Politics, 40(2), 86-119.
Hartlyn, J., McCoy, J., & Mustillo, T. M. (2008). Electoral governance matters: Explaining the quality of elections in contemporary Latin America. Comparative Political Studies, 41(1), 73-98.
International IDEA. (2014). Electoral management design: Revised edition. International Institute for Democracy and Electoral Assistance. https://www.idea.int/publications/catalogue/electoral-management-design-revised-edition
International IDEA. (2021). Independence in electoral management. International Institute for Democracy and Electoral Assistance. https://www.idea.int/publications/catalogue/independence-electoral-management
Kapoor, K., & Ravi, S. (2014). India’s election commission: Strengthening democracy. Brookings Institution. https://www.brookings.edu/?s=India%E2%80%99s+election+commission%3A+Strengthening+democracy
Lee, S. (2007). Democratic transition and the consolidation of democracy in South Korea. Taiwan Journal of Democracy, 3(1), 99-125.
Mozaffar, S., & Schedler, A. (2002). The comparative study of electoral governance: Introduction. International Political Science Review, 23(1), 5–27. https://doi.org/10.1177/0192512102023001001
Norris, P. (2014). Why electoral integrity matters. Cambridge University Press.
https://doi.org/10.1017/CBO9781107280861
Norris, P., Frank, R., & Martínez i Coma, F. (2014). Advancing electoral integrity. Electoral Integrity Project. https://www.electoralintegrityproject.com
Pastor, R. A. (1999). The role of electoral administration in democratic transitions. Democratization, 6(4), 1–27.
South African Constitution. (1996). Constitution of the Republic of South Africa. https://www.justice.gov.za/legislation/constitution/SAConstitution-web-eng.pdf.